Time out - Μετά τα 4, τίιιιι?

ΚΑΡΔΙΑ · September 3, 2009

Γειά σας και πάλι!

Δεύτερο θέμα μου σήμερα!!

Τί κάνουμε με το time out μετά τα 4? Ποια μέθοδος οριοθετεί την συμπεριφορά του παιδιού? Πιάνει για ηλικίες κοντά στα 5 ή υπάρχει κάτι άλλο που μπορεί να μας βοηθήσει να τα συνετίσουμε?

Μαρία Στυλιανάκη, πες μας την γνώμη σου σε παρακαλώ.

Ευχαριστώ πολύ

Μαρια Στυλιανακη · September 4, 2009

όπως στις μικρότερες ηλικίες όπου η διαβάθμιση της επίπτωσης ανάλογα με το τι ανεπιθύμητο συνέβη είναι καθοριστική

έτσι και στα μεγαλύτερα παιδιά, χρειάζεται η ικανότητα απο τον γονέα να μπορέσει να κατατάξει την αταξία,

σε κάποια κλίμακα.

Αυτή η κλίμακα, όπως πάλι και στα πιο μικρά παιδιά, εξαρτάται απο τους εξωτερικούς παράγοντες (κούραση, ίωση, ξένο/βαρετό περιβάλλον πολύ ώρα, κτλ κτλ πολύωρη καθιστική ενασχόληση προ της αταξίας)

οι οποίοι ισχύουν σαν ελαφρυντικά και πρέπει να μειώνουν την ένταση/διαβάθμιση της αρνητικής επίπτωσης.

Απλώς, στα μεγαλύτερα παιδιά δεν παίζει τόσο πολύ πια η εντολή της σωματικής τοποθέτησης σε βαρετό σημείο (time out)

αλλά περισσότερο η εύρεση συμβολικών επιπτώσεων,

σχετικές με δραστηριότητες και πρόσβαση σε παιχνίδια ή

άλλα πολύ επιθυμητά "εξτρά". όπως πάντα δεν πρέπει να ειναι φαγητά ή κάτι εξαιρετικά σημαντικό για το παιδί, δηλαδή

το παραμύθι που διαβάζει ο γονέας το βράδυ στο παιδί του,

και αν είναι κάτι τόσο σημαντικό τότε θα πρέπει να τοποθετείται

όπως και στα πιο μικρά παιδιά αλλά μια δόση περισσότερο,

η αμφιβολία -

δηλαδή η επίπτωση να έρχεται με αμφιβολία,

και να δίνεται προειδοποίηση στο παιδί ότι εάν θέλει να κάνει αυτό, τότε ίσως αυτό το άλλο πράγμα που ξέρετε οτι θέλει πάρα πολύ,

δεν θα είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί - μήπως να το ξανασκεφτεί ?

θεωρώ πολύ σημαντική σε αυτή την ηλικία, την προειδοποίηση αυτή - καθώς όσο μεγαλώνουν μπορούν να κρίνουν και μόνα τους

και να επιλέξουν την εξέλιξη μιας κατάστασης.

τους δίνει υπευθυνότητα και την αίσθηση ότι εκείνα έχουν τον έλεγχο.

σε φιλική οικογένεια με δύο αγόρια 5 κ 7 έχουν βρεί την χρήση του psp (νιντεντο) χρήσιμη, την οποία επιτρέπουν μόνο το ΣΚ. δεν θυμαμαι απο τι ηλικία το ξεκίνησαν, δεν ήταν πάντως ότι έπαιζαν απο μικρά.

Όταν τα παιδιά κάνουν κάποια αταξία μεσοβδόμαδα, τους δίνεται η προειδοποίηση την στιγμή εκείνη που πάνε να κάνουνε την αταξία, ότι το ΣΚ πιθανώς δεν θα μπορέσουν να τα χρησιμοποιήσουν.

Επιανε πολύ καλά, και ήταν και μια καλή επιβράβευση εφόσον όλη τη βδομάδα έκαναν αυτά που τους ζητείται.

τα παιδιά ξανασκεφτόντουσαν την στιγμή εκείνη το τι θα κάνουν - και αυτό είναι και το επιθυμητό.

όταν πρόκειται για κάτι πολύ σημαντικό κάτι το οποίο είναι κίνδυνος για την σωματική ακεραιότητα άλλου παιδιού ή κάτι άλλο σοβαρό,

τότε η επίπτωση θεωρώ ότι πρεπει να έιναι άμεση.

όπως και να έχει, η όποια επίπτωση θα πρέπει να συζητείται παράμερα και όχι μπροστά στον κόσμο, καθώς αλλιώς υπερισχύει το συναίσθημα της ντροπής για την τιμωρία που θα επακολουθήσει, παρά ο λόγος της τιμωρίας.

ο στόχος δεν είναι μόνο βραχυπρόθεσμος, - είναι την επόμενη φορά που θα ξαναπάτε να θυμάται ότι η πράξη του είχε το τάδε αποτέλεσμα (πχ δεν αγοράσατε αυτό το συγκεκριμένο είδος που ήθελε σαν εξτρά)

δεν θέλετε να του μείνει απλώς ένας καυγάς στο σουπερμάρκετ πχ.

όσο πιο μεγάλη η τιμωρία και ο θυμός μας τόσο περισσότερο τα παιδιά θυμούνται αυτά, αντί το μάθημα που θέλουμε να τους δώσουμε.

επίσης είναι καλό να επαληθεύεται η όποια πραγματικότητα που το παιδί μπορεί να μην θέλει να δεχτεί, απο άλλα άτομα, πχ τα οποία μπορεί να είναι παρόν με πολύ ευγενικό τρόπο χωρίς ειρωνία κτλ.

πχ να σας ρωτήσω κάτι, επιτρέπεται να πάρουμε τα βιβλία και να τα διαβάσουμε στο πάτωμα ?

όχι ? α θα λερωθούν και μετά δε θα μπορείτε να τα πουλήσετε σε κάποιον άλλο? κτλ κτλ

ή τι θα γίνει αν σκιστεί αυτό το βιβλίο ?

θα πρέπει να το αγοράσουμε ?

επίσης σε τέτοιες περιπτώσεις φαινεται η αναγκαιότητα της σταδιακής εξοικίωσης με την αποταμίευση και το να έχουν στην διάθεσή τους ένα μικρό πορτοφολάκι με κέρματα.

(όχι με αυστηρό τρόπο απλώς έτσι σαν αίσθηση ότι μετά πχ αν σκιστεί το βιβλίο, θα αδειάσει το πορτοφολάκι τους και δε θα μπορού ννα πάροουν στο περίπτερο την τσίχλα κτλ,. - δεν χρειαζεται να μπειτε δηλαδή αμέσως σε ανάλυση των χρηματικών ποσών. )

το νόημα είναι δηλαδή να αποκτήσουν την αίσθηση του χρηματικού αντίτιμου, το τι σημαίνει δηλαδή.

προανέφερα την επίπτωση ότι - δεν σου διαβάσω το παραμύθι το βράδυ -

αυτή μπορεί να "κάνει", όταν το παιδί πάει να κάνει κάτι που θα σε στεναχωρήσει εσένα πολύ.

δεν κολλάει δηλαδή σαν επίπτωση μιας ανεπιθυμητης πράξης σχετικά με υλικά αγαθά πχ.

είναι όμως μεγάλη συζήτηση αυτό γενικότερα.

η αγάπη της μητέρας πρέπει να είναι ατελείωτη? όταν ένα παιδάκι φερθεί στην μαμά του με τρόπο πολύ άσχημο,

(τι είναι άσχημο ? )

η μητέρα πρέπει να συνεχίσει να φέρεται όπως πρίν, και να διαβάσει το αγαπημένο παραμυθάκι του παιδιού χωρίς να έγινε τίποτα ?

ειδικά απο την ηλικία 5-6 ετών εώς περίπου 8 ετών αυτές οι συμπεριφορές είναι συχνές καθώς συμφωνα με την αναπυξιολογία τα παιδιά περνούν ένα διάστημα πολύ εγωκεντρικό, και δεν είναι ικανά να δούν τα συναισθήματα του άλλου πέρα απο τα δικά τους.

νομίζω λοιπον ότι είναι πολύ σημαντικό να έχουν ένα καθρέφτισμα σε αυτά τα συναισθήματα, να βλέπουν τι αισθάνεται ο απέναντί τους,

σε όλο το συναισθηματικό εύρος που το αισθάνεται,

δίνοντας το παράδειγμα τι κάνοουμε όταν αισθανόμαστε έτσι.

Θύμωσε η μαμά? Θα πρέπει να πεί στο παιδί της ότι αυτό που έκανε την θύμωσε να κάνει την αντίστοιχη γκριμάτσα και μετά ομως να περάσει και στην λύπη για αυτό το γεγονός.

Με λίγα λόγια να φερθεί παραδειγματικά.

να υπάρχει επίπτωση,

χωρίς όμως να υπάρχει τιμωρητική ή υπερβολική αντιμετώπιση σε αυτά.

Μία μέση λύση δηλαδή η οποία να αναπροσαρμόζεται διαρκώς.

λάθος σε αυτή τη περίοδο νομίζω θα ήταν να φερθεί η μητέρα σαν το παιδί να είναι μικρότερο, και να το "προστατέψει" απο τα δικά της συναισθήματα της λύπης ή στεναχώριας για την όποια του συμπεριφορά, όπως πχ θα το κάνει σε μικρότερες ηλικίες - καθώς τότε τα παιδιά συνέχεια κάνουν πράγματα τα οποία είναι περίεργα ή ανεπιθύμητα απλώς επειδή δεν ξέρουν αλλά και η μνήμη τους και αναπτυξιολογία τους είναι τέτοια που δεν τους είναι τόσο εύκολο να οριοθετήσουν απο μόνα τους την συμπεριφορά τους χωρίς πραγματικα "στενή παρακολούθηση".

δηλαδή πιστεύω ότι σε αυτό το στάδιο, μπορεί να υπάρξει πολύ πιο ξεκάθαρη επικοινωνία και λεκτικά και συναισθηματικά, απο ότι τα προηγούμενα χρόνια.

εσύ Καρδιά αν είσαστσε τώρα 4 ετών βρίσκεσαι στο πέρασμα σε αυτό το στάδιο.

Δηλαδή ακόμα ισχύουν κάποια πραγματα που χρησιμοποιούσες ως τώρα αλλά σιγά σιγά, αρχίζεις και ανοίγεσαι περισσότερο στα συναισθήματά σου, και στο πώς συζητάς.

Σε ένα παιδί πχ 3 ετών δεν έχει νόημα να συζητάς για πολύ ώρα όταν κάνει κάτι απαγορευμένο, ή να το προειδοποιήσεις.

Απλώς λές μικρές καθαρές φράσεις έτσι ώστε να τις καταλάβει εύκολα και γρήγορα, την στιγμή της ατασθαλίας. Δεν έχει και ακόμα την μνήμη να συγκρατήσει αυτά που του λές για μεγάλο διάστημα ή να το κατατάξει σε ένα ευρύτερο σύστημα του οποίου έχει συνειδητά τον έλεγχο, όπως πχ ένα παιδί 6 ετών. Οπότε αυτά που του λές περιορίζονται πάντα στην εκάστοτε κατάσταση συγκεκριμένα.

όσο λοιπον μεγαλώνουν τόσο πιο μεγαλύτερο εύρος μπορούν να έχουν οι επιπτώσεις και οι συζητήσεις για αυτά τα πράγματα.

σταδιακά όμως, όλα φυσικά.

ΚΑΡΔΙΑ · September 5, 2009

Καλημέρα Μαρία και σε ευχαριστώ πολύ για όλα.

Κοντεύουμε τα 5, τον Ιανουάριο θα τα κλείσει, άρα έχουμε περάσει και από το στάδιο των 4.

Την ώρα που διάβαζα την απάντησή σου, και μετά από πολλές προειδοποιήσεις (παίζανε και τον έσπρωχνε) τελικά έριξε κάτω τον αδελφό της. Ο περιορισμός λοιπόν είναι να μην πάμε στο συγκεκριμένο μέρος που ήθελε για βόλτα.

Μάλιστα μετά από 3 λεπτά περίπου time out (έκατσε στην σκάλα) ήρθε και μου είπε ότι το σκέφτηκε και δεν θα το ξανακάνει. Είναι και λίγο λόγια της στιγμής για να με καλοπιάσει πιστεύω.

Για να δούμε πως θα πάμε!

ΚΑΡΔΙΑ · September 5, 2009

ΑΑΑΑΑ σήμερα λες και το έκανα επίτηδες να μου σπάσουν τα νεύρα και περισσότερο η μεγάλη, γιατί ο μικρός είναι απλά καρμπόν ακόμα. Μιμείται τα πάντα.

Πως κρατήθηκα όταν την είδα να του πιέζει το προσωπάκι του στο στρώμα, δεν λέγεται!

Και αυτό ήταν παιχνίδι, όχι ότι τον μάλωνε.

Ήταν ώρα ύπνου όμως, ποιό time out? μόνο η φωνή μου ακούστηκε παντού!

alcyon · September 5, 2009

Εδώ και καιρό γυρίζει στο μυαλό μου ένα ερώτημα...

Το time out όταν το πρωτοδιάβασα μου θύμησε κάπως την τιμωρία στην τάξη που μας σήκωναν στον τοίχο για κάποιο διάστημα μέχρι να ησυχάσουμε ή αντίστοιχα το να βγάζει ο δάσκαλος/καθηγητής το παιδί έξω από την τάξη. Αυτού του τύπου οι τιμωρίες όμως δεν είναι αποδεκτές από παιδαγωγικής πλευράς.

Πώς λοιπόν γίνεται αποδεκτή η αντίστοιχη συμπεριφορά (με μορφή time out) για προσχολική ηλικία;

Το time out το έχω εφαρμόσει με προτροπή του παιδιού να κάθεται στο δωμάτιό του για λίγα λεπτά. (Για παιδί κοντά στα 2+ γύρω στο μισό λεπτό, αν θυμάμαι και για μεγαλύτερα μπορεί να έφτανε τα 1-2 λεπτά). Αλλά σταδιακά περιόρισα τη χρήση του γιατί βρίσκονταν όλο και λιγότερες αφορμές για κάτι τέτοιο. Να έγιναν ξαφνικά τα παιδιά ... ξεφτέρια; χμμμ.... τα έχω για έξυπνα, αλλά μάλλον εγώ εκπαιδεύτηκα στο να διαχειρίζομαι τις διάφορες περιστάσεις και τελικά να φτάνουμε να μην το χρειαζόμαστε.

Λίγες ερωτήσεις ακόμα......

1. Το time out έπαιξε το ρόλο του για εκείνο το διάστημα για να κατανοήσουν πως η μαμά εννοεί αυτά που λέει;

2. To time out είναι μια μορφή σχετικά ανώδυνης (???) συμπεριφοράς προκειμένου ο γονιός να μη χρησιμοποιήσει άλλες μη αποδεκτές συμπεριφορές (π.χ. σωματική τιμωρία);

3. Μήπως το time out είναι μια μέθοδος που μπορεί να παρακαμφθεί, χωρίς όμως να έχουμε "εκπτώσεις" στη διαπαιδαγώγιση και στην οριοθέτιση των παιδιών μας;

Αυτά για αρχή.....

αν μου έρθει τίποτα περισσότερο θα .... επανέλθω! Προς το παρόν.... μόνο ερωτήματα έχω..... :roll:

Υ.Γ. Συγνώμη ΚΑΡΔΙΑ... μόνο ερωτήματα έχω να προσθέσω στα δικά σου και όχι λύσεις....

maira95 · September 5, 2009

...κοριτσια καλησπερα,ξερετε αν υπαρχει καποιο σχετικο λινκ για το time out?

ψαχνω και δεν βρισκω......

σας ευχαριστω.

alcyon · September 5, 2009

http://parents.org.gr/psych/a47

miriki · September 6, 2009

Διαβάζοντας για τη διαχείριση προβλημάτων συμπεριφοράς στην τάξη, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η ουσία είναι να κλιμακώνεις τη συμπεριφορά και τις αντιδράσεις σου έτσι ώστε να μη χρειάζεται ποινή. Επίσης είναι πολύ βασική δεξιότητα το να μεταδίδεις στα παιδιά την αίσθηση ότι ανά πάσα στιγμή ξέρεις τι γίνεται και δύνασαι να παρέμβεις (αποτρεπτικά, κατασταλτικά κ.λ.π.).

Όμως η τάξη και το σπίτι δεν είναι το ίδιο πράγμα. Πέραν της διαφοράς στη δυναμική και τις ισορροπίες που αναπτύσσονται (άλλο 1- 25 άλλο 1- 2 ή 3 ή άντε αλκυόν 4), μπαίνει και το ρημαδοσυναίσθημα. Πώς θα κακοκαρδίσεις το δικό σου πλασματάκι;

Η όλη ιστορία είναι η σταθερότητα το όχι να είναι όχι και το ναι να είναι ναι. Αν τον πρώτο καιρό διαρκώς υποκύπτεις στο συναίσθημά σου να είσαι η καλή μοιραία κάποια στιγμή θα πρέπει να εφαρμόσεις πιο σκληρές μεθόδους γιατί το πράγμα θα ξεφύγει. Το time out πιστεύω ότι δίνει την ευκαιρία να αποφορτιστεί λίγο το κλίμα και να μη δράσει κανένας εν θερμώ ούτε ο γονιός ούτε το παιδί, δίνοντας την ευκαιρία στο γονιό να κρατήσει την ψυχραιμία του και άρα την αποφασίστικότητά του, αλλά και στο παιδί το χρόνο να συνειδητοποιήσει ότι πραγματικά ο γονιός δεν αστειεύεται, τα πράγματα είναι σοβαρά και δεν έχει και πολλές επιλογές παρά να υποκύψει.

Γιαυτό κι αν εφαρμοστεί με επιμονή και ψυχραιμία τον πρώτο καιρό και αποσυνδεθεί από την ενοχή του γονιού ή από τα παιχνίδια εξουσίας της οικογένειας, γρήγορα θα πάψει να χρειάζεται.

Τώρα αυτά από παρατήρηση, συζητήσεις με γονείς και εφαρμογή στην τάξη. Για το διαταύτα με δικές μου εμπειρίες τα λέμε σε ένα ενάμισυ χρόνο που θα αρχίσουν τα "όχι" και τα πείσματα κι ελπίζω να μην κυκλοφορώ διαρκώς με τα μαλλιά όρθια τσιρίζοντας. (Επίσης ελπίζω ότι τότε θα μου πετάξετε κάτι στο κεφάλι να συνέλθω και θα μου τρίψετε στα μούτρα το παρόν μήνυμα).

alcyon · September 6, 2009

Miriki...

μια χαρά φαίνεται να τα λες..

Εσύ έχεις εμπειρία σε τάξη.. κι εγώ σε σπίτι...

Σε λίγο καιρό θα περάσουμε στην άλλη πλευρά και οι δύο... Άρα.... θα δούμε..

kel · September 6, 2009

ΠΑΡΑΘΕΤΩ ΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΚΕΙΜΕΝΟ ΠΡΟΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗ. ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΘΕΣΦΑΤΟ ΑΛΛΑ ΕΧΕΙ ΚΑΠΟΙΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ. Η ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΤΙΘΕΤΑΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ

Η ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΕΙΘΑΡΧΙΑΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ : ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Σύμφωνα με τη θεωρία της συμπεριφοράς, οι συμπεριφορές είναι αποτέλεσμα κάποιου

ερεθίσματος. Πιο απλά το ερέθισμα είναι η κατάσταση που προηγείται της συμπεριφοράς. Το

ερέθισμα μπορεί να είναι μια συγκεκριμένη κατάσταση, ένας χώρος, ένα πρόσωπο ή κάποια

αλλαγή στη φυσιολογία του σώματος. Επιπλέον το ίδιο ερέθισμα μπορεί να οδηγήσει σε

διαφορετικές συμπεριφορές σε διαφορετικά παιδιά ή σε διαφορετικές συνθήκες. Τα

ερεθίσματα έχουν πολύ μεγάλη σημασία στην πειθαρχία αφού αλλάζοντάς τα μπορεί να

οδηγήσουν σε βελτίωση της συμπεριφοράς του παιδιού.

Θεωρητικά οι συμπεριφορές εξυπηρετούν 4 βασικές λειτουργίες:

1.να τραβήξουν την προσοχή

2.να αποφύγουν δυσάρεστες εμπειρίες

3.να δεχθούν κάτι συγκεκριμένο (πχ παιχνίδι)

4.να οδηγήσουν σε κάποια εσωτερική ικανοποίηση

Οι θεωρίες συμπεριφοράς υποστηρίζουν οτι οι συνέπειες (δηλαδή τα γεγονότα ή οι

καταστάσεις που συμβαίνουν ακριβώς μετά από κάθε συμπεριφορά) είναι αυτές που

καθορίζουν το αν η συγκεκριμένη συμπεριφορά θα επαναληφθεί ή όχι. Αν πχ ένα μικρό παιδί

βρίζει και το περιβάλλον αντιδρά με γέλιο γιατί το βρίσκει χαριτωμένο, το παιδί θα

επαναλαμβάνει αυτή τη συμπεριφορά ακόμα και σε συνθήκες που αυτό δε θα είναι πλέον

καθόλου αστείο. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η συνέπεια (δηλαδή το γέλιο) έχει ως

αποτέλεσμα την ενθάρρυνση της “κακής” αυτής συμπεριφοράς. Σε ένα αντίθετο παράδειγμα

αν ένας επτάχρονος βρίζει παίζοντας παιχνίδια στον υπολογιστή και οι γονείς αντιδράσουν

(= συνέπεια) αφαιρώντας του ρητά το δικαίωμα να παίξει για το υπόλοιπο της ημέρας, τότε

είναι πολύ πιθανό να σταματήσει να βρίζει.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό για τους γονείς να αποφασίσουν εκ των προτέρων τι είδους

συνέπειες θα χρησιμοποιήσουν όταν το παιδί εκφράζει συμπεριφορές που οι ίδιοι θέλουν να

ενθαρρύνουν/ενδυναμώσουν ή αντιθέτως να αποθαρύνουν/μειώσουν/σταματήσουν. Το πιο

σημαντικό που πρέπει να συγκρατήσουμε είναι οτι οι συνέπειες για το παιδί ισοδυναμούν με

τη συμπεριφορά του γονιού.

Ενθάρρυνση και Τιμωρία

Ενθάρρυνση είναι κάθε γεγονός/κατάσταση που ακολουθεί μια συγκεκριμένη συμπεριφορά και

αυξάνει την πιθανότητα η συμπεριφορά αυτή να επαναληφθεί στο μέλλον. Αν πχ το παιδί

παρουσιάσει μία κρίση θυμού κατά τη διάρκεια μιας βόλτας στα μαγαζιά και οι γονείς του

προσφέρουν ένα παιχνίδι με την ελπίδα οτι θα σταματήσει, το πιθανότερο να κάνει το ίδιο

στην επόμενη βόλτα στα μαγαζιά.

Τιμωρία είναι κάθε γεγονός/κατάσταση που ακολουθεί μια συγκεκριμένη συμπεριφορά και

μειώνει την πιθανότητα η συμπεριφορά αυτή να επαναληφθεί στο μέλλον. Αν ένα παιδί

χτυπάει το μικρότερο αδελφό του και οι γονείς του αφαιρέσουν το δικαίωμα να δει την

αγαπημένη του εκπομπή στην τηλεόραση, είναι πιθανό να το σκεφτεί καλά πριν τη

ξαναχτυπήσει. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να έχουμε στο νου μας οτι ο σκοπός είναι η μείωση της κακής συμπεριφοράς, όχι η εξαφάνισή της. Καμμία συμπεριφορά δεν είναι να δυνατόν να

εξαφανιστεί στο 100% των περιπτώσεων και περιστάσεων.

Β. ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

Ι. Προεκπαίδευση

Η τεχνική αυτή εφαρμόζεται εξηγώντας στο παιδί το ποιά ακριβώς είναι η αναμενόμενη

συμπεριφορά από μέρους του και ποιές θα είναι οι συνέπειες που θα προκύψουν.

Μπαίνοντας πχ σε ένα μαγαζί ο γονιός μπορεί να πει “Γιώργο, μπήκαμε στο μαγαζί κι εσύ θα

πρέπει να μου κρατάς το χέρι και να ακολουθείς τις οδηγίες μου. Αν γίνει αυτό, τότε στο

τέλος θα περάσουμε να πάρουμε ένα παγωτό. Αν όχι τότε θα γυρίσουμε αμέσως στο σπίτι και

εσύ θα πας στο κρεβάτι σου”. Η τεχνική αυτή υπογραμμίζει τη σημασία της επικοινωνίας

ξεκαθαρίζοντας άμεσα στο παιδί το πως περιμένουμε να συμπεριφερθεί και ποιες θα είναι οι

συνέπειες στην περίπτωση που συμμορφωθεί αλλά και στην περίπτωση που δεν υπακούσει.

Είναι αυτονόητο οτι και στις δύο περιπτώσεις οι γονείς θα πρέπει πιστά να εφαρμόσουν τις

συνέπειες που έχουν ανακοινώσει γιʼαυτό θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στις

διατυπώσεις τους κατά την προεκπαίδευση.

ΙΙ. Δωροδοκίες και Απειλές

Στο παραπάνω παράδειγμα οι γονείς μπορεί να νομίσουν οτι με το να υπόσχονται ένα

παγωτό αν το παιδί δείξει την αναμενόμενη καλή συμπεριφορά, στην ουσία το δωροδοκούν.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για κίνητρο καλής συμπεριφοράς και όχι δωροδοκία.

Δωροδοκία είναι όταν κάποιος ανταμοίβεται για κάτι που δεν πρέπει να κάνει (πχ να πετάξει

από το ποδήλατο ένα άλλο παιδί και να του το πάρει). Επαινώντας και ανταμοίβοντας το

παιδί για την καλή και αρμόζουσα συμπεριφορά του μέσα στο κοινωνικό σύνολο, το βοηθάμε

να ενισχύσει και να συνεχίσει τη σωστή συμπεριφορά.

Αόριστες απειλές ή απειλές που οι γονείς δεν πρόκειται ποτέ να πραγματοποιήσουν (πχ “θα

σου κόψω τα πόδια”) θα πρέπει να αποφεύγονται γιατί δεν έχουν απολύτως κανένα

αποτέλεσμα ιδίως σε μεγαλύτερα παιδιά. Επίσης αν κάποια κακή συμπεριφορά (και το παιδί

έχει προειδοποιηθεί) οδηγήσει αυτόματα σε μία φυσική συνέπεια τότε θα είναι λάθος να του

επιβάλλουμε και μία δεύτερη συνέπεια. Πχ αν το παιδί ανέβει σε ένα τραπέζι και πέσει με

αποτέλεσμα να χτυπήσει το χέρι του ενώ το είχαμε προειδοποιήσει, τότε δε θα πρέπει να το

“φιλοδωρήσουμε” και με μία ξυλιά στον πισινό. Αυτό αποτελεί αντιδραστική αντιμετώπιση

και οδηγεί σε απώλεια ελέγχου της κατάστασης από το γονιό.

Τα παιδιά ξεχνούν εύκολα. Γιʼαυτό θα πρέπει συχνά να υπενθυμίζουμε ποια ακριβώς είναι η

αναμενόμενη συμπεριφορά. Μόνο όταν το παιδί δείξει οτι έχει αποκτήσει την ικανότητα να

αναπαράγει συνειδητά και με συνέχεια τη σωστή συμπεριφορά θα μπορέσουμε να

εκτιμήσουμε αν θα πρέπει να επιβληθούν συνέπειες σε περίπτωση που παρεκλίνει από αυτή.

Οι συνέπειες αυτές δεν είναι υποχρεωτικά η τιμωρία αλλά και η επανάληψη ή η πρόβα.

ΙΙΙ. Ανατροφοδότηση - Αναφορά

Ανατροφοδότηση είναι η πληροφόρηση που δέχεται κάποιος σχετικά με μια συγκεκριμένη

συμπεριφορά όταν η συμπεριφορά έχει ολοκληρωθεί (για παράδειγμα “ Μαρία, έλυσες τις

τρεις από τις τέσσερις ασκήσεις που σας έβαλε ο δάσκαλος στην τάξη”). Η θετική

ανατροφοδότηση είναι πολύ χρήσιμη για ορισμένα παιδιά. Ο έπαινος είναι ένα είδος θετικής

αντροφοδότησης και αποτελεί ισχυρή μέθοδο ενθάρρυνσης κάθε καλής συμπεριφοράς ή

προσπάθειας επανάληψης κάποιου επιτεύγματος. Αν για παράδειγμα πούμε “μπράβο που

μάζεψες το δωμάτιό σου” και μάλιστα αυτό συνοδευθεί και από ένα “κόλλα πέντε” τότε είναι

πιθανό στο άμεσο μέλλον να ξαναμαζέψει το δωμάτιό του για να δεχθεί ξανά τον έπαινο.

Χρησιμοποιήστε τον έπαινο για κάθε συμπεριφορά που θέλετε το παιδί σας να επαναλάβει.

Συμπεριλαμβάνονται πράγματα απλά και καθημερινά όπως όταν πει παρακαλώ ή ευχαριστώ

η πράγματα που δε συμβαίνουν καθημερινά όπως το στρώσιμο του κρεβατιού του ή ένα καλόαποτέλεσμα σε ένα διαγώνισμα. Μην ξεχνάτε να βάζετε “ετικέτες” στον έπαινο. Θα πρέπει το

παιδί να καταλαβαίνει ακριβώς για ποιο λόγο έλαβε τον έπαινο (”μπράβο που είπες

παρακαλώ). Αν πχ φτιάξει μια όμορφη ζωγραφιά και πηδώντας με χαρά στην αγκαλιά σας

ρίξει ένα βάζο, ακούγοντας ένα “σκέτο” μπράβο απο τη μεριά σας δε θα καταλάβει

αναγκαστικά αν το “μπράβο” ήταν για τη ζωγραφιά ή για το βάζο που πέταξε. Πείτε

καλύτερα “μπράβο, αυτή η ζωγραφιά είναι υπέροχη”.

ΙV. Ενθάρρυνση για την απόκτηση μιας ικανότητας

Όταν εκπαιδεύουμε ένα παιδί για να αποκτήσει μια ικανότητα ή για να έχει μια επιθυμητή

συμπεριφορά, η ενθάρρυνση θα πρέπει να είναι συνεχής. Σε αυτή την πρώτη φάση το παιδί

θα πρέπει να ανταμοίβεται κάθε φορά που πραγματοποιεί τη συμπεριφορά στόχο. Αν πχ

κάθε φορά που προσπαθεί να δέσει τα παπούτσια του δέχεται ένα “μπράβο”, θα συνεχίσει να

προσπαθεί. Όταν η ικανότητα αποκτηθεί (να δένει τα παπαούτσια) θα πρέπει κατά

διαστήματα να επαναλαμβάνουμε τον έπαινο έτσι ώστε η ικανότητα να διατηρηθεί.

V. Time Out

Με την τεχνική αυτή αφαιρούμε κάθε είδους θετικής ενθάρρυνσης μετά από μια μη αποδεκτή

συμπεριφορά. Η αφαίρεση της θετικής ενθάρρυνσης μειώνει την πιθανότητα επανάληψης της

συμπεριφοράς αυτής στο μέλλον. Στην πράξη επιτυγχάνεται με την άμεση μεταφορά του

παιδιού σε ένα περιβάλλον με λιγότερα ερεθίσματα. Για παραδείγμα, ένας τετράχρονος δίνει

μια σφαλιάρα σε ένα φίλο του κατά τη διάρκεια ενός πάρτυ. Η μητέρα του τον παίρνει από το

δωμάτιο που γίνεται το πάρτυ και το βάζει να καθίσει σε μία πολυθρόνα μόνος του σε ένα

άλλο δωμάτιο. Του εξηγεί οτι τον έβαλε “τιμωρία” γιατί χτύπησε το φίλο του. Η μητέρα φεύγει

από το δωμάτιο χωρίς να κοιτάξει πίσω προς το παιδί και αφήνει να περάσουν 4 λεπτά.

Επιστρέφει και αν το παιδί είναι ήρεμο, του επιτρέπει να αφήσει την πολυθρόνα και να

επιστρέψει στο πάρτυ.

Οι κανόνες του time out είναι:

Μόνο 2-3 άσχημες συμπεριφορές (κυρίως επιθετικές) θα πρέπει να οδηγούν σε

time out, πχ χτυπά, βρίζει, πετά αντικείμενα.

Δίνουμε μόνο μία προειδοποίηση (πχ σταμάτα να φωνάζεις). Καμμία

προειδοποίηση άν πρόκειται για επιθετική συμπεριφορά. Στην αντίθετη

περίπτωση μετατρέπουμε το time out σε απειλή χωρίς αντίκρισμα.

Δίνουμε μία γρήγορη περιγραφή του τι έκανε (πχ θα καθίσεις μόνος σου σε αυτή

την καρέκλα επειδή πέταξες το παιχνίδι). Οι συζητήσεις σε αυτή τη φάση δεν

έχουν καμμία θέση. Στα μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να δοθεί η δυνατότητα να

παρουσιάσουν τη θέση τους χωρίς όμως αυτό να καθυστερήσει το time out.

Το time out γίνεται σε ένα μη ενδιαφέρον αλλά όχι τρομακτικό μέρος (όχι σε

σκοτεινό δωμάτιο). Το καλύτερο είναι να κάθεται σε μία καρέκλα μόνο του. Αν δεν

είναι δυνατό να είναι μόνο του, ο γονιός μπορεί να παραμείνει αλλά δε θα πρέπει

να υπάρχει καμμία μορφή συζήτησης. Επίσης κρατώντας το παιδί κοντά μας

συμβολίζουμε οτι η συμπεριφορά του είναι αυτή που είναι μη αποδεκτή και όχι το

ίδιο το παιδί. Το δωμάτιο του παιδιού δεν είναι πάντα ο ιδανικός χώρος αφού εκεί

βρίσκονται τα παιχνίδια και διάφορα άλλα ερεθίσματα. Χρειάζεται συχνά αρκετή

φαντασία για να βρεθεί ο κατάλληλος χώρος. Αν είναι δύσκολο να βρεθεί χώρος

χωρίς ερεθίσματα, μπορούμε να γυρίσουμε την καρέκλα προς τον τοίχο, ή ακόμα

να ζητήσουμε στο παιδί να σταθεί όρθιο σε μία γωνία , κοιτάζοντας πάντα προς

τον τοίχο. Το μπάνιο μπορεί επίσης να χρησιμεύσει γιʼαυτό το σκοπό με την

προυπόθεση οτι τα επικίνδυνα αντικείμενα/προιόντα έχουν αφαιρεθεί. Αν τα

αδέλφια προσπαθήσουν να παρέμβουν και να ενοχλήσουν το παιδί κατά τη

διάρκεια του time out, τα βάζουμε κι αυτά σε time out.

Το time out είναι αποτελεσματικό όταν διαρκεί λίγο. 1 λεπτό ανά έτος ηλικίας,

μέχρι 10 λεπτά το maximum. Ιδανικά ο χρόνος θα πρέπει να μετράει με χρονόμετρο

που το παιδί θα πρέπει να ακούει (πχ το χρονόμετρο της κουζίνας). Όταν

πρωτοεφαρμόζουμε το time out ο χρόνος μετρά ακόμα και αν το παιδί αντιδρά

στην καρέκλα (πχ φωνάζει). Στην πορεία απαιτούμε να είναι ήσυχο αλλιώς ο

χρόνος ανανεώνεται. Επίσης για το μικρότερα παιδιά (προσχολικής ηλικίας) το

time out μπορεί να τελειώσει και χωρίς τη συμπλήρωση του χρόνου αρκεί να γίνει

ακριβώς σε φάση που το παιδί έχει ηρεμήσει. Αν το time out τελειώσει σε φάση

που το παιδί φωνάζει τότε είναι σα να το αφήνουμε να πιστέψει οτι με αυτό τον

τρόπο μπορεί να πετύχει το στόχο του.

Αν το παιδί προσπαθήσει να εγκαταλείψει το χώρο, θα πρέπει χωρίς κουβέντες να

οδηγείται ξανά πίσω. Τα μικρότερα παιδιά μπορεί να τοποθετούνται μέσα στην

κούνια.

Μετά το τέλος του time out δεν πρέπει να ξεκινούν συζητήσεις για το τι έγινε, ούτε

“κήρυγμα”. Ο γονιός μπορεί να έχει ξανά ζεστή και φιλική συμπεριφορά αν το

παιδί έχει ηρεμήσει ή δείχνει ουδέτερη συμπεριφορά. Μπορούμε ακόμα και να το

παρηγορήσουμε χωρίς φυσικά να του πούμε συγνώμη.

VI. Απώλεια πλεονεκτημάτων και δικαιωμάτων

Η τεχνική αυτή χρησιμεύει στη μείωση μη αποδεκτών συμπεριφορών. Για παράδειγμα, ένας

5-χρονος βγαίνει με το ποδήλατό του στο δρόμο και στερείται γιʼαυτό το λόγο του

δικαιώματος να κάνει ποδήλατο για το υπόλοιπο της ημέρας. Για να λειτουργήσει αυτή η

τεχνική θα πρέπει η απώλεια του δικαιώματος να είναι άμεση, η διάρκεια συγκεκριμένη (και

λογική), ενώ ο κανόνας θα πρέπει να εφαρμόζεται πιστά σε περίπτωση που η συμπεριφορά

επαναληφθεί. Η διάρκεια που θα αποφασίσει ο γονιός είναι ιδιαίτερα σημαντική. Αν πχ ο

γονιός αποφανθεί οτι δε θα επιτρέψει στο παιδί να ξανακάνει ποδήλατο για το υπόλοιπο του

καλοκαιριού και τελικά υποκύψει μετά από μία εβδομάδα λόγω της πίεσης που θα δεχθεί από

το παιδί, τότε το μόνο που θα έχει πετύχει είναι να το κάνει να πιστέψει οτι με την πίεση ο

γονιός δε θα αντέξει για πολύ και έτσι δε θα υποστεί ιδιαίτερα τις συνέπειες της κακής

συμπεριφοράς του. Η διάρκεια λοιπόν της συνέπειας θα πρέπει να είναι ανάλογη της

συμπεριφοράς. Αν δε η διάρκεια αυτή είναι πολύ μεγάλη (πχ όλο το υπόλοιπο καλοκαίρι) το

παιδί δε θα έχει καν τη δυνατότητα να επανορθώσει δείχνοντας καλή συμπεριφορά. Εξίσου

σημαντικό για τους γονείς είναι να επιλέγουν συνέπειες που θα μπορούν να εφαρμόσουν

πιστά γιατί στην αντίθετη περίπτωση η τεχνική θα αποτύχει.

VII. Γραπτό συμβόλαιο

Εκτός από τις προφορικές συμφωνίες ανάμεσα στο γονιό και το παιδί για το ποια είναι η

αναμενόμενη συμπεριφορά και οι συνέπειες, υπάρχουν και οι γραπτές συμφωνίες. Ένα

γραπτό συμβόλαιο συμπεριφοράς περιλαμβάνει τη συμπεριφορά στόχο καθώς και τις

αρνητικές και θετικές συνέπειες που συνδέονται με τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. Η τεχνική

αυτή είναι χρήσιμη με τους εφήβους. Η χρησιμότητά της έγγυται στο οτι βοηθά να

αποφεύγονται καταστάσεις υπερβολικής αντίδρασης και από τις δύο πλευρές. Ακολουθώντας

μια συγκεκριμένη συμπεριφορά (που αναφέρεται στη γραπτή συμφωνία), ο έφηβος έχει ήδη

συμφωνήσει και αποδεχθεί τις συνέπειες (καλές ή κακές).

VIII. Αγνοήστε συμπεριφορές

Σε πολλές περιπτώσεις, ο γονιός, δίνοντας σημασία σε μια μη αποδεκτή συμπεριφορά, στην

ουσία την ανατροφοδοτεί και προσφέρει το ερέθισμα που την κάνει να συνεχίζεται. Αν για

παράδειγμα ένα παιδί φωνάζει και το αγνοήσουμε, πιθανώς να πάψει μετά από λίγο ενώ

αντίθετα αν δώσουμε προσοχή λέγοντας “Γιάννη σταμάτα να φωνάζεις” το πιθανότερο είναι

να συνεχίσει τις φωνές. Η τεχνική αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τα παιδιά που φωνάζουν,

βρίζουν ή προσπαθούν να έχουν τον τελευταίο λόγο. Για να πετύχει είναι απαραίτητο ο

γονιός να αγνοεί πιστά τη συμπεριφορά μέχρι αυτή να πάψει πλήρως. Επίσης θα πρέπει να

έχει κατά νου οτι όταν πρωτοεφαρμοσθεί μπορεί παροδικά να οδηγήσει σε αύξηση της μηεπιθυμητής συμπεριφοράς. Για τα παιδιά είναι πολύ σημαντικό το πόσο προσοχή τους δίνουν

οι γονείς τους. Η προσοχή δε χρειάζεται να είναι θετική. Για πολλά παιδιά μάλιστα η

αρνητική προσοχή είναι κατά πολύ προτιμότερη από την πλήρη έλλειψη προσοχής.

IX. Το ξύλο δε βγήκε από τον παράδεισο

Το “ξύλο” δε θεωρήθηκε ποτέ από τους ειδικούς ως μια σωστή μέθοδος διαπαιδαγώγησης.

Στην πράξη όμως χρησιμοποιείται. Το σίγουρο είναι οτι ποτέ δε θα πρέπει να χτυπήσουμε το

παιδί από θυμό και φυσικά να μην οδηγήσουμε σε τραυματισμό. Η μόνη ίσως αποδεκτή

περίπτωση όπου μπορεί να εφαρμοσθεί είναι όταν μία συμπεριφορά του παιδιού θέτει σε

κίνδυνο τη σωματική του ακεραιότητα (πχ πάει να πηδήξει από το μπαλκόνι). Και σε αυτήν τη

περίπτωση τίποτε όμως περισσότερο από μία ξυλιά με την παλάμη του χεριού στον πισινό.

Γ. ΣΩΣΤΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΩΣΤΕΣ ΕΝΤΟΛΕΣ

I. Πώς να επιλέξετε σωστά τις συνέπειες

Η εφαρμογή της πειθαρχίας είναι ταυτόχρονα τέχνη και επιστήμη. Οι παραπάνω τεχνικές δε

λειτουργούν άψογα με την πρώτη ούτε και με το ίδιο αποτέλεσμα για όλα τα παιδιά. Κάθε

παιδί είναι διαφορετικό, το ίδιο ισχύει και με τις καταστάσεις. Μπορεί να χρειαστεί χρόνος

για να καταλάβουν οι γονείς ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να πετύχουν το στόχο τους.

Μια καλή ιδέα είναι να λάβουν υπόψη τους τις προτιμήσεις του ίδιου τους του παιδιού όταν

αποφασίζουν για το ποιες θα είναι οι συνέπειες της συμπεριφοράς του. Μπορούμε να

ρωτήσουμε απευθείας το παιδί για το ποιες συνέπειες μπορεί να αποτελέσουν κίνητρο ή

αποτρεπτικό παράγοντα για κάποιες συμπεριφορές. Συνήθως το παιδί θα έχει πολλά να πει

για το ποια κατά τη γνώμη είναι είναι μια άδικη συνέπεια. Εδώ το κόλπο είναι ο γονιός να

διαλέξει αυτή ακριβώς την πιο άδικη στα μάτια του παιδιού συνέπεια αφού αυτή θα είναι και

ο πιο ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας. Η κεντρική ιδέα είναι οτι η συνέπεια θα πρέπει να

είναι ιδιαίτερα σημαντική για το ίδιο το παιδί έτσι ώστε να αποτελέσει δυνατό κίνητρο.

Όταν ο γονιός επιλέγει κάποια συνέπεια θα πρέπει και να μπορεί να την πραγματοποιήσει.

Θα πρέπει να είναι αρκετά απλή ώστε να μπορεί να συμβεί στη συγκεκριμένη περίπτωση και

να μπορεί να εφαρμοσθεί πιστά κάθε φορά που το παιδί έχει την ίδια συμπεριφορά. Οι

απειλές του τύπου “δε θα ξαναπάς ποτέ στην πλατεία” δεν είναι φυσικά δυνατόν να ισχύσουν

και δεν αποτελούν ισχυρό αποτρεπτικό παράγοντα μιας αρνητικής συμπεριφοράς.

Επίσης η συνέπεια θα πρέπει να ταιριάζει στη συμπεριφορά (η τιμωρία να είναι ανάλογη του

εγκλήματος). Τιμωρίες μεγάλης διάρκειας δε θα πρέπει να χρησιμοποιούνται γιατί δε δίνουν

τη δυνατότητα αναθεώρησης της αρνητικής συμπεριφοράς.

Το πόσο γρήγορα εφαρμόζεται η συνέπεια μετά τη συμπεριφορά έχει επίσης πολύ σημασία

για την αποτελεσματικότητα της διαπαιδαγώγησης. Ο χρόνος ανάμεσα στη συνπεριφορά και

την ανταμοιβή ή την τιμωρία θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν συντομότερος αν γίνεται

λιγότερο από 5 δευτερόλεπτα.

Η επιθυμητή συμπεριφορά στην οποία θέλουμε να εξασκήσουμε το παιδί καθώς και οι

συνέπειες που θα επιλέξουμε θα πρέπει να είναι προσεκτικά υπολογισμένες και ανάλογες

του επιπέδου ωρίμανσης του παιδιού και της ηλικίας του. Μια συχνή αιτία αποτυχίας είναι

οτι οι γονείς ζητούν από τα παιδιάς τους πράγματα που αυτά δεν μπορούν να

πραγματοποιήσουν λόγω της φυσιολογικής έλλειψης ωριμότητας.

Μόνο με την εξάσκηση και την επανάληψη μπορούμε να καταλήξουμε στο αποτέλεσμα που

επιζητούμε. Όσο πιο πολλές φορές το παιδί δεχτεί την ίδια συνέπεια μετά από μια

συγκεκριμένη συμπεριφορά, τόσο το πιθανότερο να συγκρατήσει τον κανόνα. Όσο

περισσότερες επαναλήψεις προσφέρει ο γονιός, τόσες ευκαιρίες εκμάθησης της

συμπεριφοράς δίνει στο παιδί του.

Τέλος, όπως είναι γνωστό πολλές συμπεριφορές του παιδιού οδηγούν αυτόματα σε κάποιες

“φυσικές” συνέπειες με αποτέλεσμα “το πάθημα να γίνεται μάθημα”. Τέτοιου είδους

μαθήματα είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά κυρίως γιατί στερούνται της παρέμβασης του

γονιού και άρα της συναισθηματικής φόρτισης. Φυσική συνέπεια είναι πχ η πτώση όταν το

παιδί αρχίσει να τρέχει σε πάτωμα που γλυστράει ή ακόμα το ότι αν ξοδέψει όλο του το

χαρτζηλίκι σε παιχνίδια δε θα μείνει αρκετό για να αγοράσει και παγωτό. Οι γονείς μπορούν

να αφήσουν το παιδί να μάθει πολλα από τις “φυσικές” συνέπειες με την προυπόθεση φυσικά

οτι θα τα προστατεύσουν 1) από κινδύνους για τη σωματική ακεραιότητα (κανένας γονιός δε

θα αφήσει το παιδί να διασχίζει μόνο του το δρόμο για να μάθει για τα αυτοκίνητα), 2) την

κοινωνική αποδοκιμασία (πχ δεν πρέπει να αφήσουμε ένα παιδί να γδύνεται στην εκκλησία)

3) αλλά και από τις ίδιες του τις ορμές (πχ δε θα πρέπει να επιτρέπεται σε ένα παιδί να

χτυπά τους γονείς του).

II. Εντολές: πώς πρέπει να δίνονται

Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία για τους γονείς είναι όταν όταν το παιδί αγνοεί ή δεν

υπακούει στις εντολές τους. Για το λόγο αυτό θα πρέπει οι εντολές να δίνονται με τέτοιο

τρόπο που το παιδί να μην έχει άλλη επιλογή. Αν πχ ο γονιός πει “γιατί δεν κρεμάς το παλτό

σου”, δίνει την ευκαιρία στο παιδί να το απαντήσει “γιατί δε θέλω”. Ένας καλύτερος τρόπος

είναι να πει “σε παρακαλώ, κρέμασε το παλτό σου”. Στο δεύτερο παράδειγμα το παιδί δεν

έχει άλλη επιλογή, η επιθυμητή συμπεριφορά έχει γίνει απολύτως σαφής από τη πλευρά του

γονιού. Είναι λάθος να δίνουμε εντολές ξεκινώντας τη φράση μας λέγοντας “μπορείς να....”. Η

απάντηση σε μια τέτοια φράση είναι “ναι” ή “όχι” και όχι η συμπεριφορά που ζητούμε από το

παιδί να έχει. Σε ένα άλλο παράδειγμα αν πηγαίνοντας στον παιδίατρο για επίσκεψη, πούμε

“Αντώνη, μπορείς να ανέβεις στο -εξεταστικό- κρεβάτι και να ανοίξεις το στόμα σου” δεν

είναι καθόλου σίγουρο οτι το παιδί θα υπακούσει. Το πιο σωστό θα είναι να πούμε “Αντώνη,

ανέβα στο κρεβάτι” κοιτώντας το στα μάτια και δείχνοντας με το χέρι το εξεταστικό κρεβάτι.

Όταν το παιδί υπακούσει και βρεθεί ανεβασμένο στο κρεβάτι δίνουμε άμεσα το δεύτερο

κομμάτι της εντολής δηλαδή “ωραία, τώρα άνοιξε το στόμα σου”. Συμπερασματικά, είναι

προτιμότερο οι έντολες να είναι άμεσες και όχι υπό τη μορφή ερώτησης, ενώ όταν μια εντολή

περιέχει πολλά στάδια, η εντολή να σπάει σε μικρότερες διαδοχικές εντολές. Ένα

συνηθισμένο λάθος είναι το “Ελένη, ετοιμάσου να πας για ύπνο”. Αυτή είναι μια πολύπλοκη

εντολή. Η Ελένη θα πρέπει να φορέσει την πυτζάμα της, μετά να ουρήσει, στη συνέχεια να

πλύνει τα δόντια της και τέλος να μπει κάτω από τα σκεπάσματα και να περιμένει το γονιό

να την καληνυχτήσει. Είναι σωστότερο να δοθούν μικρές εντολές που αφορούν καθένα από τα

παραπάνω στάδια.

Ένας άλλος απλός τρόπος για να υπακούσει το παιδί είναι αυτός της “μίας και μοναδικής”

εντολής. Οι γονείς συχνά παραπονιούνται “το του λέω 100 φορές κι αυτός ποτέ δε με ακούει”.

Στην ουσία, σε τέτοιες περιπτώσεις το παιδί ξέρει οτι δε χρειάζεται να βιαστεί ιδιαίτερα να

υπακούσει αφού η εντολή θα επαναληφθεί πολλές φορές ακόμα μέχρι τελικά ο γονιός να

“θυμώσει”. Με τη “μία και μοναδική” εντολή ο γονιός παρακολουθεί το παιδί και περιμένει την

κατάλληλη χρονική στιγμή, πχ όταν το παιδί παίζει, περιμένει να κάνει ένα διάλλειμα και του

ζητά να κλείσει την τηλεόραση. Αν το παιδί δεν υπακούσει τότε προχωρά στην

πραγματοποίηση της εντολής ακόμα και χωρίς το παιδί, δηλαδή κλείνει την τηλεόραση. Αυτό

πρέπει να γίνει με ήρεμο τρόπο και χωρίς σχόλια.

Συχνά τα παιδιά ρωτούν “γιατί” όταν τους ζητείται να κάνουν κάτι. Αν πείτε “δώσε μου το

μολύβι”, το παιδί μπορεί να αναρωτηθεί γιατί ο γονιός δεν μπορεί απλά να απλώσει το χέρι

του στην άλλη μεριά του τραπεζιού για να πιάσει το μολύβι. Το πιο σωστό σε αυτήν την

περίπτωση είναι να συμπεριλάβει ο γονιός στην εντολή του το λόγο για τον οποίο ζητάει

κάτι, πχ “δεν μπορώ να φτάσω το μολύβι, δώσε μου το σε παρακαλώ”. Σε τέοιου είδους

εντολές, προσπαθήστε να δώσετε την εξήγηση πριν δώσετε την ίδια την έντολη (στην ίδια

πρόταση).

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΑΓΑΠΗ ΚΑΙ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ, ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΟΥ

ΠΑΙΔΙΟΥ

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Για να μπορέσουν να εφαρμοσθούν οι κανόνες και οι πρακτικές της πειθαρχίας είναι

απαραίτητο να ικανοποιούνται οι δύο βασικές ψυχικές ανάγκες του παιδιού δηλαδή το να

αισθάνονται οτι τα αγαπούν και το να αισθάνονται ικανά (να κάνουν πράγματα, να

ανταποκριθούν σε καταστάσεις).

Για να καλυφθεί η πρώτη ανάγκη, το παιδί θα πρέπει να ζει με τους γονείς μιά σταθερή

σχέση όπου ξέρει οτι αντιμετωπίζεται με θετικό μάτι και όπου ο γονιός προσπαθεί

καθημερινά να “μάθει” το παιδί. Ο γονιός “μαθαίνει” το παιδί του παρατηρώντας συνεχώς τις

δραστηριότητές του και τις συναισθηματικές του αντιδράσεις, μιλώντας του και ακούγοντάς

το. Το σημαντικότερο από όλα είναι η διαμόρφωση μίας σχέσης όπου το παιδί θέλει ο γονιός

να είναι ικανοποιημένος από τη συμπεριφορά του. Είναι εντυπωσιακό το πόσο εύκολα τα

περισσότερα παιδιά μπορεί να εγκαταλείψουν κάποιες διεκδικήσεις μόνο και μόνο για να

γευθούν την ικανοποίηση να δουν τον πατέρα ή τη μητέρα να δείχουν ευτυχισμένοι με την

παρουσία τους.

Β. ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΝΑ ΑΙΣΘΑΝΘΕΙ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΜΑΣ

I. Αφιερώστε του την προσοχή σας

Αφιερώνοντας την προσοχή σας δείχνετε στο παιδί από τις πρώτες κιόλας μέρες της ζωής

του το πόσο σημαντικό είναι αυτό για σας. Για να τραβήξουν την προσοχή των γονιών τα

παιδιά μπορεί να χρησιμοποιήσουν αρνητική συμπεριφορά. Αν ο γονιός περιμένει κάθε φορά

να αντιδράσει όταν εμφανισθεί αυτή η αρνητική συμπεριφορά, το παιδί μαθαίνει να

χρησιμοποιεί όλο και πιο αρνητικές συμπεριφορές για να τραβήξει την προσοχή. Είναι

προτιμότερο να δώσουμε άμεσα προσοχή στο παιδί. Ειδικά για τα παιδιά της προσχολικής

ηλικίας θα πρέπει να έχουμε υπʼ όψιν μας οτι αναζητούν την προσοχή μας κάθε λίγα λεπτά.

Όταν συμβεί αυτό, θα πρέπει να απαντήσουμε με ένα βλέμμα προς το παιδί, ίσως ένα

σύντομο άγγιγμα και ένα μικρό σχόλιο σχετικά με αυτό που κάνει το παιδί τη συγκεκριμένη

στιγμή. Ένας άλλος τρόπος να αφιερώσουμε προσοχή στο παιδί είναι μέσω του ειδικού

χρόνου (special time). Για το παιδί, ο χρόνος που ο γονιός “ξοδεύει” αποκλειστικά μαζί του

(δηλαδή χωρίς τα άλλα μέλη της οικογένειας) είναι είναι μία τρανή απόδειξη αγάπης προς

την πλευρά του, ιδίως όταν ο γονιός δεν προσπαθεί κατά τη διάρκεια αυτού του χρόνου να

κατευθύνει την κοινή δραστηριότητα ή να κρίνει τη συμπεριφορά και τις πράξεις του παιδιού.

Ο τρόπος ο οποίος θα πρέπει να προσφέρεται στο παιδί ο “ειδικός χρόνος” είναι ο εξής:

θα πρέπει να προσφέρεται ανεξαιρέτως κάθε μέρα ανεξάρτητα από τη

συμπεριφορά (καλή ή κακή) του παιδιού. Δεν πρέπει να αποφύγουμε να

αφιερώσουμε αυτόν το χρόνο στο παιδί με την υπόσχεση οτι τη επόμενη μέρα θα

του αφιερώσουμε διπλάσιο χρόνο.

να χαρακτηρίζεται από το γονιό ως “ειδικός χρόνος” (ή με όποιο άλλο τρόπο αυτός

θέλει) έτσι ώστε το παιδί να καταλάβει οτι του προσφέρθηκε.

να είναι περιορισμένης και σύντομης σχετικά διάρκειας, 10-15 λεπτά. Μεγαλύτερα

χρονικά διαστήματα μπορεί να κάνουν το γονιό ή/και το παιδί να βαρεθούν, ή το

γονιό να αποφύγει να τον προσφέρει στο παιδί λόγω κούρασης ή έλλειψης χρόνου.

ο γονιός αποφασίζει πότε θα δοθεί αυτός ο χρόνος. Δε χρειάζεται να είναι την

ίδια ώρα κάθε μέρα.

να αφήσουμε στο παιδί να αποφασίσει (έως κάποιο λογικό όριο) ποιά θα είναι η

δραστηριότητα. Ο γονιός θα πρέπει με κάθε τρόπο να αποφύγει να επιβάλλει τον

έλεγχο της δραστηριότητας. Ο ειδικός χρόνος δεν είναι κατάλληλος για εκπαίδευση

ή διόρθωση συμπεριφορών.

προτιμήστε μία ενεργή δραστηριότητα και όχι μία παθητική (πχ να δείτε μαζί

τηλεόραση)

Το διάστημα να είναι αποκλειστικά αφιερωμένο στο παιδί χωρίς διακοπές από

τηλέφωνα, αδέλφια ή άλλα μέλη της οικογένειας.

II. Μην είστε υπερβολικά αυστηροί.

Μικροτσακωμοί με τα αδέλφια, χαζολόγημα κατά τη διάρκεια των γευμάτων και άλλες μικρο-

σκανταλιές, καλό είναι να αγνοούνται γιατί διαφορετικά μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να

τραβήξουν την προσοχή. Με αυτόν τον τρόπο επίσης τα παιδιά δε θα αισθανθούν οτι τα

κριτικάρουμε ασταμάτητα.

Σε περίπτωση τσακωμού μεταξύ αδελφών το σωστότερο είναι να απαντήσουμε προοδευτικά

δηλαδή: 1) αγνοώντας τα, 2) επεμβαίνοντας απλά περιγράφοντας την κατάσταση που

παρατηρούμε και εκφράζοντας την πεποίθηση οτι μόνα τους θα βρούν τη λύση στη διένεξη,

3) επεμβαίνοντας, περιγράφοντας την κατάσταση και χωρίζοντας τα παιδιά ή αφαιρώντας

τους το αντικείμενο της διένεξης (πχ ηλεκτρονικό παιχνίδι), 4) επεμβαίνωντας, ακούγοντας

τις απόψεις κάθε παιδιού και επιβάλλοντας στη συνέχεια τη σχετική τιμωρία στο καθένα.

III. Κάντε το παιδί να αισθανθεί οτι το βλέπετε πάντα με θετικό βλέμμα.

Ο τρόπος με τον οποίο οι ενήλικες μιλούν στο παιδί είναι ιδιαίτερο σημαντικός στην

προσπάθεια να αισθανθεί το παιδί την αγάπη τους. Υπάρχουν ορισμένες αρχές για τον τρόπο

επικοινωνίας με το παιδί έτσι ώστε αυτό να νοιώθει οτι το βλέπουμε πάντα με θετικό

βλέμμα.

Χαρακτηρίστε τη συμπεριφορά, όχι το παιδί. Είναι πολύ σημαντικό να αποφευγούμε να

χαρακτηρίζουμε απευθείας το παιδί (θετικά ή αρνητικά). Δεν υπάρχουν “κακά” παιδιά, παρά

μόνο “κακές” συμπεριφορές. Όταν μεταφέρετε στο παιδί την άποψη σας για κάποια

συμπεριφορά του προσπαθήστε να ξεκινήστε την πρότασή σας με το “εγώ” ή το “εμένα” και

όχι με αφορισμούς, πχ η σωστή αντίδραση σε ένα παιδί που φωνάζει χωρίς λόγο είναι να

πούμε “(εμένα) δε μου αρέσει που φωνάζεις, πονάνε τα αυτιά μου” και όχι να πούμε

“σταμάτα, είσαι φωνακλάς”. Ο απευθείας χαρακτηρισμός ενός παιδιού ώς “χαζός”, “ηλίθιος”

ή “κακός”, είναι προσβλητικός και αρνητικός για το ηθικό του, ενώ το παιδί μπορεί να το

εκλάβει ώς μια μόνιμη κατάσταση που δεν έχει περιθώρια αλλαγής ή βελτίωσης. Ακόμα όμως

και οι θετικοί χαρακτηρισμοί δε θα πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς μέτρο. Όταν λέμε

συνέχεια σε ένα παιδί το πόσο καλό είναι, ακόμα και το ίδιο γνωρίζει οτι αυτό δεν είναι

πάντα πραγματικό και το γεγονός αυτό βάζει τους γονείς υπό αμφισβήτηση. Κάτι τέτοιο

μπορεί μάλιστα να οδηγήσει σε μια προσπάθεια να αποδείξουν οτι ο γονιός κάνει λάθος

δείχνοντας την άσχημη πλευρά τους ή ακόμα σε μια προσπάθεια να “τεστάρουν¨αν οι γονείς

τους τούς αποδέχονται ακόμα και αν είναι “κακοί¨.

Δώστε συγκεκριμένη και όχι αφηρημένη αναφορά. Τα παιδιά και πιο συγκεκριμένα αυτά της

προσχολικής ηλικίας έχουν ανάγκη να δέχονται αναφορά για τις πράξεις τους πολύ συχνά,

ακόμα και κάθε 5 λεπτά. Δώστε απλές και συγκεκριμένες αναφορές για τις πράξεις τους.

Θυμηθείτε οτι καλό είναι οι προτάσεις να ξεκινούν με το “εγώ” ή το “εμένα”. Για παράδειγμα

“Μου αρέσει αυτό το μαζεμένο δωμάτιο. Βλέπω οτι μάζεψες όλα τα παιχνίδια και τα βιβλία

σου”. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγονται οι αφορισμοί και οι γενικεύσεις του τύπου “δε

μαζεύεις ποτέ τα παιχνίδια σου όταν στο ζητάω”. Αν του πούμε οτι ποτέ δε μαζεύει δεν έχει

τίποτε άλλο να κάνει παρά να επιβεβαιώσει αυτήν την εντύπωση συνεχίζοντας ποτέ να μη

μαζεύει. Με το να είμαστε συγκεκριμένοι στις αναφορές μας αποφεύγουμε επίσης τις

συγκρίσεις με άλλα παιδιά ή με τον ευατό του (του παιδιού) σε άλλες χρονικές στιγμές. Δε θα

πρέπει να περιμένουμε πάντα από το παιδί να μαζεύει το δωμάτιό του. Με το να του πούμε να αφήσουμε στο παιδί να αποφασίσει (έως κάποιο λογικό όριο) ποιά θα είναι η