ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ

[Sam]

I. ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ

(Από τον Απολογισμό του 2003)

 

1. Σύνολο κλήσεων

 

Το 2003 καταγράφηκαν 39.071 κλήσεις που αναφέρονται κυρίως σε δηλητηριάσεις. Οι 38.306 αφορούσαν σε δηλητηριάσεις και οι 4.671 σε ερωτήσεις γιαδηλητηριάσεις και για άλλα θέματα ιατρικής.

 

Σε σχέση με τα στοιχεία προηγουμένων ετών το ποσοστό δηλητηριάσεων στην Αττική έχει υποχωρήσει (1980: 69%, 2003: 51,68%), ενώ παράλληλα αυξάνει

σε άλλα διαμερίσματα, όπου υπάρχουν μεγάλα αστικά κέντρα. Γενικά το ποσοστό των δηλητηριάσεων είναι υψηλότερο στα αστικά κέντρα και ιδιαίτερα τα

μεγάλα. Κι αυτό γιατί οι συνθήκες εκεί ευνοούν τις δηλητηριάσεις. Τα παιδιά δεν έχουν ελεύθερους χώρους για παιχνίδι παρά μόνο τα μικρά, συνήθως,

διαμερίσματα. Ακόμα η ζωή στα αστικά κέντρα είναι περισσότερο αγχώδης με περισσότερες απόπειρες αυτοκτονίας.

Ηηλικία 1-4 ετών είναι η πλέον ευαίσθητη για δηλητηριάσεις. Στην ηλικία αυτή τα παιδιά χαρακτηρίζονται από μεγάλη περιέργεια και από άγνοια. Το γεγονός

αυτό επιβάλλει αυξημένη προσοχή από τους μεγάλους, γιατί για κάθε δηλητηρίαση στην ηλικία αυτή ευθύνεται κάποιος ενήλικος.

 

7. Αίτια δηλητηριάσεων

Είδος Αρ. περιπτώσεων %

 

Φάρμακα 17.374 44,47

Είδη οικιακής χρήσης 8.907 22,80

Καλλυντικά 1.791 4,58

Διάφορες χημικές ουσίες 3.294 8,43

Γεωργικά φάρμακα 1.288 3,30

Τροφές 1.070 2,74

Δήγματα ζώων 584 1,48

Φυτά 167 0,43

Ζώα 318 0,81

Ερωτήσεις-Διάφορα 4.278 10,95

Σύνολο 39.071 100,00

 

Τα φάρμακα ευθύνονται για μεγάλο αριθμό δηλητηριάσεων, ενώ σημαντικό ποσοστό καλύπτουν τα είδη οικιακής χρήσης.

 

Αίτια δηλητηριάσεων στα παιδιά

 

Οι δηλητηριάσεις που αφορούν τα παιδιά καταλαμβάνουν το 46% του συνόλου των δηλητηριάσεων. Οι κυριότερες ουσίες στις οποίες εκτίθεται ο παιδικός

\πληθυσμός είναι: φάρμακα που αφορά το 41,40% του συνόλου των δηλητηριάσεων στα παιδιά, φυτοφάρμακα που καταλαμβάνουν ένα μικρό ποσοστό στις

παιδικές δηλητηριάσεις ο,97%, είδη οικιακής χρήσεως που αφορούν το 32,27%, καλλυντικά που καταλαμβάνουν το 8,79% και διάφορες χημικές ουσίες με

ποσοστό έκθεσης 16,54% στο σύνολο των δηλητηριάσεων στα παιδιά, όπως φαίνεται στον επόμενο πίνακα.

 

0-1 ετών % 2-4 ετών % 5-9 ετών % 10-14 ετών % Γενικό σύνολο Γενικό ποσοστό Φάρμακα 559 30,18 4.644 37,72 1.288 60,75 680 65,44 7.171 41,40

Φυτοφάρμακα 16 0,86 95 0,77 34 1,60 24 2,30 169 0,97 Είδη οικιακής χρήσεως 834 45,03 4.074 33,09 483 22,78 200 19,24 5.591 32,27 Καλλυντικά 260

14,03 1.156 9,39 83 3,91 25 2,40 1.524 8,79 Διάφορες χημικές ουσίες 183 9,88 2.341 19,01 232 10,24 110 10,58 2.866 16,54 Σύνολο 1.852 10,69 12.310

71,06 2.120 12,23 1.039 5,99 17.321

Όπως φαίνεται πιο επικίνδυνη ηλικία είναι αυτή μεταξύ 2-4 ετών όπου συμβαίνει το 71,06% των δηλητηριάσεων της παιδικής ηλικίας. Περίπου ισότιμη επίπτωση

υπάρχει στις ηλικίες 0-1 (10,69%) και 5-9 ετών (12,23%), ενώ στην ηλικία 10-14 υπάρχει σαφής μείωση (5,99%).

Στις μικρές ηλικίες 0-1 και 2-4 υπερτερούν οι δηλητηριάσεις με είδη οικιακής χρήσης στις οποίες, αν προστεθούν και εκείνες με τα καλλυντικά και τις χημικές

ουσίες (45,03 + 14,03 + 9,88 = 68,94) και (33,09 + 9,39 + 19,01 = 61,49), δείχνουν ότι χρειάζεται μεγάλη προσοχή στη φύλαξη αυτών των προϊόντων μέσα

στο σπίτι και ειδική εκπαίδευση των μικρών παιδιών.

Στην προσχολική ηλικία και πρώτη σχολική ηλικία (5-9 ετών) τα φάρμακα κατέχουν το 60,75% των δηλητηριάσεων. Τα παιδιά στην ηλικία αυτή είναι

εκπαιδεύσιμα και ως εκ τούτου σκόπιμο είναι να σχεδιασθούν ειδικά μαθήματα αγωγής υγείας απευθυνόμενα στα ίδια τα παιδιά και όχι μόνο στους γονείς τους.

 

Στην ηλικία 10-14 ετών (έναρξη εφηβίας) υπερτερούν οι δηλητηριάσεις με φάρμακα εμφανίζονται όμως και οι απόπειρες αυτοκτονίας με φάρμακα σε ποσοστό

(33,5% των δηλητηριάσεων με φάρμακα αυτής της ηλικίας). Εδώ σʼ αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται συνεργασία ομάδας επιστημόνων υγείας μέσα στις

δραστηριότητες του σχολείου, αλλά και ανίχνευση προβλημάτων αλλά και ʽʼσυνηθειώνʼʼ των παιδιών που θα οδηγούσαν σε μια απόπειρα αυτοκτονίας. Μέσα σʼ

αυτά τα μαθήματα αγωγής υγείας θα πρέπει να τονίζεται η σημασία των φαρμακευτικών ουσιών και ο ρόλος τους και να δίνονται ουσιαστικές κατευθύνσεις

αποφυγής πολυφαρμακίας (εύκολη λήψη αναλγητικών - αγχολυτικών) πράγμα που γίνεται σιγά-σιγά μόδα στους εφήβους.

Η μάσηση τσιγάρου κυρίως από βρέφη, συχνά κάτω του έτους, είναι συχνή και επικίνδυνη δηλητηρίαση με μεγάλη αύξηση τα τελευταία χρόνια (10%). Η

αύξηση αυτή οφείλεται στο μεγάλο ποσοστό γονέων καπνιστών καθώς και στην αμέλεια των ενηλίκων να απομακρύνουν τα τσιγάρα ή και τις ʽʼγόπεςʼʼ από το

˝πεδίο δράσης˝ των παιδιών.

Τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται αυξημένος αριθμός κατάποσης ηλεκτρονικών μπαταριών από βρέφη και μικρά παιδιά, που εκτός από την δράση τους σαν

ξένο σώμα, μπορεί να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο γαστρεντερικό, αλλά και σε όλο τον οργανισμό από την απορρόφηση των τοξικών ουσιών που περιέχουν.

 

 

Από τις χημικές ουσίες συχνή και σοβαρή είναι η δηλητηρίαση με νέφτι αλλά και άλλων διαλυτών, με συμπτώματα από το αναπνευστικό αλλά και από το

κεντρικό νευρικό σύστημα. Άλλες χημικές ουσίες που προκαλούν αρκετές δηλητηριάσεις στα παιδιά είναι τα χρώματα, τα διαλυτικά, τα οξέα, τα αλκάλεα. Οι

χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες που περιέχονται στα διορθωτικά υγρά που χρησιμοποιούν τα παιδιά, είναι υπεύθυνοι για αρκετές και σοβαρές δηλητηριάσεις,

ιδιαίτερα κατά την προσχολική και σχολική ηλικία.

 

Τα οινοπνευματώδη ποτά και γενικότερα το αλκοόλ καλύπτουν μεγάλο αριθμό περιπτώσεων και κάθε χρόνο αρκετά παιδιά νοσηλεύονται στα παιδιατρικά

νοσοκομεία με οξεία μέθη.

 

Και από τα λοιπά αίτια δηλητηριάσεων ενηλίκων (γεωργικών φαρμάκων, φυτών, νυγμών εντόμων, δηγμάτων κλπ.) τα παιδιά έχουν το μερίδιο τους σε αυτά.

Κάθε χρόνο καταγράφονται από το Κέντρο Δηλητηριάσεων τουλάχιστον 20 δήγματα από φίδια σε παιδιά ηλικίας 15 μηνών - 14 ετών.

 

 

 

8. Δηλητηριάσεις από φάρμακα

 

Φάρμακα Αρ. περιπτώσεων

 

Ηρεμιστικά-Υπνωτικά 2.094

Αντιβιοτικά 1.487

Παρακεταμόλη 1.981

Ασπιρίνη 718

Βρογχοδιασταλτικά 526

Μεφαιναμικό οξύ 628

Ψυχοφάρμακα 483

Εξωτ.χρήσης 448

Καρδιαγγειακά 349

Αντισηπτικά 445

Αντιβηχικά 381

Αντιφλεγμονώδη 616

Αποσυμφορητικά 7

Ορμόνες 476

Αντιϊσταμινικά 327

Συνδυασμός φαρμάκων 366

Ναρκωτικά 160

Διάφορα Αναλγητικά 190

Αντιεπιληπτικά 145

Διάφορα 5.547

Σύνολο 17.374

 

 

Τα ηρεμιστικά - αγχολυτικά (στα οποία κυρίως περιλαμβάνονται οι βενζοδιαζεπίνες) κατέχουν την πρώτη θέση στις δηλητηριάσεις από φάρμακα. Αυτό σημαίνει

ότι γίνεται μεγάλη χρήση τους και βρίσκονται σε πολλά σπίτια, παρά το ότι η προμήθειά τους γίνεται με ειδική συνταγή. Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί η

χρήση της παρακεταμόλης και του μεφαιναμικού οξέος με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι περιπτώσεις δηλητηριάσεων με τα δύο αυτά παυσίπονα αντιπυρετικά.

 

 

 

9. Δηλητηριάσεις από είδη οικιακής χρήσης

 

Οι σημαντικότερες κατηγορίες ειδών οικιακής χρήσης φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

 

Είδος Αρ.περιπτώσεων

 

Απορρυπαντικά 1.288

Λευκαντικά (κατάποση) 1.363

Λευκαντικά + Οξέα (εισπνοή) 283

Καθαριστικά 770

Τσιγάρα 1.320

Υδράργυρος θερμομέτρου 691

Οινοπνευματώδη 593

Πετρελαιοειδή 422

Εντομοαπωθητικά 309

Ποντικοφάρμακα 335

Εντομοκτόνα 373

Ναφθαλίνη 67

Κόλλες 197

Αποσμητικά χώρου 105

Μπαταρίες 162

Αποφρακτικά νεροχυτών 50

Μονοξείδιο άνθρακα 64

Διάφορα 515

Σύνολο 8.907

 

 

Από τον πίνακα φαίνεται ότι τα απορρυπαντικά, καθαριστικά και λευκαντικά καλύπτουν το 38,41% σχεδόν των δηλητηριάσεων με είδη οικιακής χρήσης.

Πρέπει να επισημανθεί το συχνό φαινόμενο της ανάμιξης χλωρίνης με οξέα στους χώρους του μπάνιου, οπότε εκλύεται χλώριο, που εισπνεόμενο προκαλεί

σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα.

Η δηλητηρίαση με οινόπνευμα (οξεία μέθη), που προκαλείται από οινοπνευματώδη ποτά, ιδιαίτερα σε παιδιά και γενικά σε νεαρά άτομα καλύπτει μεγάλο αριθμό

περιπτώσεων. Η μάσηση τσιγάρων από βρέφη είναι αρκετά συχνή και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να έχει σοβαρά επακόλουθα.

 

 

10. Δηλητηριάσεις από καλλυντικά

 

Οι σπουδαιότερες κατηγορίες καλλυντικών που προκαλούν δηλητηριάσεις φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

 

Είδος Αρ. περιπτώσεων

 

Κολώνιες - Αρώματα 386

Κρέμες σώματος 232

Σαμπουάν 246

Σαπούνια 146

Καλλυντικά μαλλιών 92

Πούδρες 67

Αφρόλουτρα 118

Αποσμητικά σώματος 21

Διάφορα 483

Σύνολο 1.791

 

 

Τα παιδιά κυρίως είναι τα θύματα των δηλητηριάσεων με καλλυντικά. Γενικά δεν είναι τοξικά εκτός από ορισμένες τριχοβαφές. Όμως θα πρέπει να σημειώσουμε

ότι οι δηλητηριάσεις από κολώνιες είναι αρκετές στα παιδιά και μπορεί να είναι σοβαρές λόγω του οινοπνεύματος που περιέχουν.

 

 

 

11. Δηλητηριάσεις από γεωργικά φάρμακα

 

Οι δηλητηριάσεις με γεωργικά φάρμακα έγιναν με τις παρακάτω κατηγορίες:

Είδος Αρ. περιπτώσεων

 

Οργανοφωσφορικά 305

Λιπάσματα 127

Ζιζανιοκτόνα 123

Παρακουάτ 88

Πυρεθρίνες 100

Καρβαμιδικά 98

Διάφορα 447

Σύνολο 1.288

 

 

Οι δηλητηριάσεις με γεωργικά φάρμακα δεν είναι πάρα πολλές, αλλά είναι οι περισσότερο επικίνδυνες. Μερικά γεωργικά φάρμακα είναι πολύ τοξικά και αρκούν

πολύ μικρές ποσότητες για να προκαλέσουν βαριά ή θανατηφόρα δηλητηρίαση.

Αρκετές από τις δηλητηριάσεις με γεωργικά φάρμακα γίνονται διότι οι αγρότες δεν τηρούν τα μέτρα προστασίας, είτε από άγνοια είτε κυρίως από υποτίμηση

των κινδύνων.

 

 

12. Δηλητηριάσεις από φυτά

 

Δηλητηριάσεις από φυτά συμβαίνουν κάθε χρόνο, αλλά σε περιορισμένο αριθμό. Παρʼ όλα αυτά μερικές φορές οι δηλητηριάσεις είναι βαριές και θανατηφόρες.

Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται τα φυτά που προκαλούν τις σημαντικότερες ή περισσότερες δηλητηριάσεις.

Φυτά Αρ. περιπτώσεων

 

Μανιτάρια 96

Κουκιά 12

Πλατύφυλλα 7

Πικροδάφνη 2

Στραμόνιο 1

Πικραγγουριά 2

Μανδραγόρας 2

Δρακοντριά 8

Μπελαντόνα 2

Διάφορα 35

Σύνολο 167

 

 

Στις δηλητηριάσεις από φυτά επικρατούν τα αυτοφυή (άγρια) μανιτάρια. Δυστυχώς κάθε χρόνο συμβαίνουν βαριές και θανατηφόρες δηλητηριάσεις από

μανιτάρια. Η γρήγορη αντιμετώπιση και η σημαντική υποστηρικτική θεραπεία που προσφέρεται στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας και Τεχνητού Νεφρού έχουν

ελαττώσει κατά πολύ τη θνητότητα και την κατάληξη σε ηπατική ανεπάρκεια.

Μερικές φορές οι άνθρωποι αναζητούν στα φυτά «μαγικές θεραπευτικές ιδιότητες» με αποτέλεσμα κάποια δηλητηρίαση (πικραγγουριά).

 

 

 

13. Δήγματα

 

Νυγμοί και δήγματα από έντομα, ερπετά και άλλα ζώα σημειώνονται στον παρακάτω πίνακα:

 

Ζώα Αρ. περιπτώσεων

 

Σφήκες, Μέλισσες 86

Φίδια 133

Σκυλιά 42

Σκορπιοί ξηράς 78

Σαρανταποδαρούσα 77

Σκορπιοί θαλάσσης 12

Αράχνες 25

Τσούχτρες 12

Διάφορα 119

Σύνολο 584

 

 

Τα δηλητηριώδη φίδια στην Ελλάδα (και στην Ευρώπη) είναι 2-3 είδη έχιδνας (οχιάς). Τα δαγκώματα από δηλητηριώδη φίδια είναι επικίνδυνα και μπορεί να

αποβούν θανατηφόρα.

 

 

14. Δηλητηριάσεις με διάφορες χημικές ουσίες

 

Είδος Αρ. περιπτώσεων

 

Νέφτι 478

Μελάνι 234

Οξέα 345

Χρώματα 195

Blanco 69

Διαλυτικά 85

Είδη αυτοκινήτων 47

Αμμωνία 46

Υγραέριο 44

Διάφορα 1.751

Σύνολο 3.294

 

 

Στον πίνακα αυτό φαίνονται διάφορες ουσίες που χρησιμοποιούνται κυρίως σε εργασιακούς - επαγγελματικούς χώρους, αλλά και στο σπίτι.

 

 

15. Είδος δηλητηριάσεων (Σχ.

 

Από το σύνολο των δηλητηριάσεων ένα σημαντικό ποσοστό καλύπτεται από απόπειρες αυτοκτονίας.

 

Είδος Αρ. περιπτώσεων %

 

Τυχαίες 30.437 77,90

Απόπειρες 6.148 15,74

Επαγγελματικές 465 1,19

Ναρκομανείς 191 0,49

Θεραπευτικά λάθη 37 0,09

Ιατρικές οδηγίες - Διάφορα 1.793 4,59

Σύνολο 39.071 100,00

 

 

 

Υπάρχει σταθερή αύξηση των αποπειρών αυτοκτονίας τα τελευταία χρόνια (1995:4.972 περιπτώσεις, 2003:6.148 περιπτώσεις). Πρέπει να σημειωθεί ότι οι

απόπειρες συμβαίνουν σε νέα γενικά άτομα και κατά 76% γίνονται από γυναίκες.

Σχετικά με τις επαγγελματικές δηλητηριάσεις πρέπει να τονίσουμε ότι προφανώς ο αριθμός τους είναι μεγαλύτερος. Αρκετές από τις αναφερόμενες συμβαίνουν

κατά τη χρήση των γεωργικών φαρμάκων.

 

 

16. Συμπτώματα

 

Συμπτώματα Αρ.περιπτώσεων %

 

Χωρίς συμπτώματα 19.400 55,76

Ελαφρά 14.593 41,94

Μέτρια 524 1,51

Βαριά 276 0,79

Σύνολο 34.793 100,00

 

 

 

17. Οδός λήψης ή επίδρασης ουσιών (Σχ. 9)

 

Οδός λήψης Αρ. περιπτώσεων %

 

Πεπτική 30.418 87,43

Αναπνευστική 2.296 6,60

Δέρμα 1.219 3,50

Μάτια 761 2,19

Παρεντερική 99 0,28

Σύνολο 34.793 100,00

 

 

18. Τόπος που συνέβη η δηλητηρίαση

 

Τόπος Αρ. περιπτώσεων %

 

Σπίτι 38.460 98,44

Αγρός 483 1,24

Σχολεία 36 0,09

Ιδρύματα 50 0,13

Επαγγελματικός χώρος 42 0,10

Σύνολο 39.071 100,00

 

 

Από τον πίνακα προκύπτει ότι το σπίτι δεν αποτελεί ασφαλές περιβάλλον για το παιδί, αφού εκεί συμβαίνει το 98,44% των δηλητηριάσεων. Είναι αναγκαίο να

ληφθούν όλα τα μέτρα για να καταστεί το σπίτι πράγματι ασφαλές.

 

 

 

Οι 15 κυριότερες αιτίες δηλητηριάσεων :

 

Ηρεμιστικά φάρμακα

Αντιβιοτικά φάρμακα

Παρακεταμόλη

Απορρυπαντικά γενικά

Λευκαντικά (κατάποση)

Ασπιρίνη

Μάσηση τσιγάρου

Καθαριστικά γενικά

Μεφαιναμικό οξύ

Οινοπνευματώδη ποτά

Υδράργυρος θερμομέτρου

Αντισηπτικά φάρμακα

Ψυχοφάρμακα

Εξωτερικής χρήσης φάρμακα

Αντιβηχικά φάρμακα

 

 

πηγή http://www.aglaiakyriakou.gr/poison_b.html