θηλασμός και συναισθηματική ανάπτυξη παιδιών

[νελλίτσα]

Επειδή προβληματίστηκα με το ζήτημα του «παρατεταμένου» θηλασμού και τις επιπτώσεις του στη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού παραθέτω τα παρακάτω που διάβασα στο βιβλίο «η ανάπτυξη των παιδιών», εκδ. Τυπωθήτω, των Cole & Cole, 2002 τόμος α΄.

Πιο συγκεκριμένα σε συζήτηση με κολλητή, επέμενε ότι αν συνεχίσω να θηλάζω τον γιο μου μετά το χρόνο δεν θα του επιτρέψω να αναπτύξει υγιή σεξουαλική ταυτότητα (ειδικά που είναι αγόρι) και θα τον κρατήσω σε μια κατάσταση λανθάνουσας προσκόλλησης. Επίσης επέμενε ότι όλα αυτά είναι αποδεδειγμένα μέσα από έρευνες της ψυχολογίας (περιμένω ακόμα να μου τις φέρει).

Θύμωσα. Σε συνδυασμό ότι αυτό και άλλα τέτοια χαριτωμένα έχω διαβάσει στο «τι άλλο θα ακούσω» και μου τα έλεγε η προηγούμενη παιδίατρος που είχαμε, είπα να το ψάξω για να ξέρω τι να απαντάω… όπως μου έγραψε και η Αγλαΐα σε ερώτησή μου τόσο εξειδικευμένη έρευνα δεν βρήκα. Θα σας γράψω όμως τι βρήκα σχετικό και τα συμπεράσματα δικά σας… (τα δικά μου σχόλια θα τα βλέπετε με μπλε χρώμα)

Για να μη δημιουργηθούν παρεξηγήσεις, να τονίσω ότι δεν κατηγορώ καμία μανούλα που επέλεξε να μην θηλάσει το ,μωρό της ή που αποθήλασε με δική της πρωτοβουλία. Γράφω τα παρακάτω σε απάντηση της κριτικής που δέχεται όποια μάνα επιλέγει να αφήσει αυτή την πρωτοβουλία στο παιδί της.

Σύμφωνα με το παραπάνω βιβλίο (σελ 389):

Βασική σημασία για την συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού έχει το είδος του δεσμού που θα δημιουργήσει με τη μητέρα του. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι οικουμενικά όλα τα βρέφη μεταξύ 7 και 9 μηνών αναστατώνονται όταν αποχωρίζονται τη μητέρα τους ή το άτομο που έχει την κύρια φροντίδα τους.

Το πώς αυτός ο δεσμός εξελίσσεται, και πως επιδρά στην μετέπειτα ανάπτυξη του παιδιού υπήρξε αντικείμενο αντιπαράθεσης με 3 βασικές ερμηνείες να κυριαρχούν:

1) ο Freud υποστήριξε ότι τα παιδιά συνδέονται με πρόσωπα που ικανοποιούν την ανάγκη τους για τροφή. Εντόπισε το στόμα ως το βασικό σημείο ευχαρίστησης κατά το 1ο χρόνο. Κατά το 2ο χρόνο το σημείο αναζήτησης της ευχαρίστησης μεταφέρεται από το στόμα στον πρωκτό. Αυτό αντιπροσωπεύει την ενόρμηση για αυτοέλεγχο και ανεξαρτησία. Παρότι αυτή η θεωρία δεν έχει μεγάλη αποδοχή και πειράματα που έγιναν με μωρά πιθηκάκια και μηχανικές μητέρες καταρρίπτουν τη θεωρία του, μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι πριν το παιδί περάσει στο πρωκτικό στάδιο είναι σημαντικό να συνεχίσει να θηλάζει γιατί το πρώτο πρόσωπο με το οποίο συνδέονται τα βρέφη είναι συνήθως η μητέρα που είναι πιθανότατα το 1ο πρόσωπο που τους παρέχει τροφή (σελ 390). Πίστευε ότι η σχέση με τη μητέρα αποτελεί πρότυπο για όλες τις μετέπειτα σχέσεις αγάπης. Τι συμβαίνει λοιπόν, ερωτώ εγώ, όταν η μητέρα αρνείται νωρίς τη βασική πηγή ευχαρίστησης από το μωρό της; Μήπως αυτή είναι η περίπτωση που ένα παιδί κινδυνεύει να μην έχει ομαλή ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη;

2) Ο Erikson υποστήριξε ότι τα παιδιά συνδέονται με τους ανθρώπους που φροντίζουν αξιοπιστα τις ανάγκες τους. Όταν αποκτήσουν εμπιστοσύνη, συνήθως στο 2ο χρόνο, περνούν στο επόμενο στάδιο και η ανάγκη τους για αυτονομία αυξάνεται. Ένα παιδί λοιπόν που ξέρει ότι η μαμά του είναι εκεί για να καλύπτει τις ανάγκες του, τόσο τις διατροφικές όσο και τις συναισθηματικές δεν γίνεται πιο αυτόνομο;

3) Ο Bowlby πίστευε ότι ο δεσμός αναπτύσσεται κατά τα 2 πρώτα χρόνια της ζωης μέσα από 4 φάσεις: στις 6 πρώτες εβδομάδες της ζωής είναι η φάση του προδεσμού, ως τους 6-8 μήνες η φάση του υπό διαμόρφωση δεσμού, ως τους 18-24 μήνες η φάση του σαφούς δεσμού (που εμφανίζεται το άγχος του αποχωρισμού) και έπειτα η φάση των αμοιβαίων σχέσεων που στους ανθρώπους διαρκεί αρκετά χρόνια. Στην 3η φάση, ρυθμίζεται η φυσική και συναισθηματική σχέση μεταξύ παιδιού και των αντικειμένων του δεσμού. Ο δεσμός παρέχει στο παιδί ένα αίσθημα ασφάλειας και η μητέρα γίνεται η βάση της ασφάλειας στην οποία το παιδί μπορεί να επιστρέφει για να ανανεώνει την επαφή και έπειτα να επιστρέφει τις εξορμήσεις του. Η αρχή του δεσμού λειτουργεί ως ένα εσωτερικευμένο μοντέλο εργασίας που τα παιδιά χρησιμοποιούν για τις μετέπειτα συναλλαγές με τους ανθρώπους γύρω τους.

Ένα παιδί που θηλάζει μέχρι την ηλικία των 2 χρόνων και η μητέρα του του αφήνει την επιλογή να συνεχίσει για όσο εκείνο επιθυμεί, δεν δημιουργεί ένα κλίμα που του επιτρέπει να διατηρήσει αισθήματα ασφάλειας καθώς αυτό ανακαλύπτει το περιβάλλον του; Και στη μετέπειτα ζωή του θα χρησιμοποιεί αυτό το αίσθημα ασφάλειας για να δομήσει τις σχέσεις του στο σχολείο, στη γειτονιά, στη δουλειά και στις σεξουαλικές του επιλογές.

Ως προς τα είδη του δεσμού που μπορούν να αναπτυχθούν είναι 3 (σελ 400):

Α) δεσμός ανασφαλής /αποφυγής

Β) ασφαλής δεσμός και

Γ) δεσμός ανασφαλής /αμφιθυμίας

Οι αιτίες των διαφορών στους τύπους του δεσμού είναι α) η συμπεριφορά της μητέρας, β) η συμπεριφορά του βρέφους (αν και υπάρχουν πολλές ενστάσεις ως προς αυτό) και γ) οι πολιτισμικές επιδράσεις. Θα σταθώ στον 3ο παράγοντα που ο πολιτισμός μας επιβάλλει να κάνουμε τα παιδιά μας πολύ γρήγορα ανεξάρτητα και αυτόνομα. Στην γερμανία πχ που επικρατεί αυτή η αντίληψη, σε μια έρευνα για το είδος του δεσμού μόνο το 33% των παιδιών είχαν ασφαλή δεσμό με τη μητέρα τους (σελ 406). Αν όμως θέλουμε πολύ γρήγορα τα παιδιά μας να γίνουν μικροί ενήλικες, σε τι διαφέρουμε από το 1600 και το 1700 που η παιδική ηλικία δεν αναγνωρίζονταν ως ξεχωριστή και ιδιαίτερη φάση στην ανάπτυξη του ατόμου;

[sammyj]

Νελλιτσα γεια σου!Ειναι πραγματικα πολυ ωραιο το θεμα που ανοιξες αν και νομιζω πως υπαρχει μια ελευθερη ερμηνεια πανω στις θεωριες του Freud απο την μερια του βιβλιου γι αυτο υποθετω οτι δεν ειναι συγγραμα αλλα μαλλον απευθυνεται στο πλατυ κοινο.Παραθετω ελπιζοντας να βοηθησω κι εγω λιγακι σε αυτο το σημαντικο θεμα τις θεωριες των σημαντικοτερων αναπτυξιακων ψυχιατρων και ψυχολογων Sigmund Freud ο Erik Erikson η Margaret Mahler η Melanie Klein ο Jean Piaget

Βασική σημασία για την συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού έχει το είδος του δεσμού που θα δημιουργήσει με τη μητέρα του. Αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι οικουμενικά όλα τα βρέφη μεταξύ 7 και 9 μηνών αναστατώνονται όταν αποχωρίζονται τη μητέρα τους ή το άτομο που έχει την κύρια φροντίδα τους.

Από τον τέταρτο με έκτο μήνα το παιδάκι αρχίζει να προσπαθεί να αποχωρισθεί από τη μητέρα του, καθώς και η ανάπτυξη του μυϊκού του συστήματος το βοηθά να αρχίσει να εξερευνά το περιβάλλον του. Ο φόβος να χάσει τη μητέρα του στην προσπάθεια του να αποχωρισθεί από αυτήν δημιουργεί τον φόβο των ξένων γύρω στους οκτώ μήνες, οπότε παρατηρούμε ένα βρέφος που πήγαινε εύκολα σε άλλη αγκαλιά να μην αποχωρίζεται τη μητέρα του και να κλαίει κάθε φορά που το ζητά άλλο άτομο. Η διεργασία αυτή του αποχωρισμού-εξατομίκευσης του παιδιού είναι από τις σημαντικότερες, φθάνει στο αποκορύφωμα της στους δεκαοκτώ μήνες και συμπληρώνεται κατά την Mahler όταν το παιδάκι γίνει τριών χρόνων, αφού, όμως, προηγηθεί και επαναπροσέγγιση του παιδιού προς τη μητέρα

Τι συμβαίνει λοιπόν, ερωτώ εγώ, όταν η μητέρα αρνείται νωρίς τη βασική πηγή ευχαρίστησης από το μωρό της; Μήπως αυτή είναι η περίπτωση που ένα παιδί κινδυνεύει να μην έχει ομαλή ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη;

 

Ο ρόλος της μητέρας στο να αφήσει το νήπιο να φύγει από κοντά της παροτρύνοντας και ενισχύοντας την ανάγκη του για ανεξαρτησία και ταυτόχρονα ανακουφίζοντας τον φόβο του από τον αποχωρισμό και την ανάγκη του για εξάρτηση είναι αποφασιστικός και η συμπεριφορά της θα κρίνει κυρίως κατά πόσο το άτομο θα γίνει ή όχι ελεύθερο και ανεξάρτητο, αλλά και ταυτόχρονα ικανό για στενές και αρμονικές διαπροσωπικές σχέσεις.

Θα σταθώ στον 3ο παράγοντα που ο πολιτισμός μας επιβάλλει να κάνουμε τα παιδιά μας πολύ γρήγορα ανεξάρτητα και αυτόνομα.

Προοδευτικά σχηματίζεται η αίσθηση του εγώ ή εαυτού του ατόμου, που ολοκληρώνεται στα τρία περίπου χρόνια, οπότε το παιδάκι μπορεί να πει και να αντιληφθεί ολοκληρωμένα τις διαστάσεις της έννοιας «εγώ». Τα πρώτα στοιχεία του εγώ είναι σωματικά και προέρχονται κυρίως από ερεθίσματα κιναισθητικά, αφής, πίεσης και θερμικά και κατόπι των άλλων αισθήσεων. Τα ερεθίσματα αυτά συνθέτουν βαθμιαία την αίσθηση του σωματικού εγώ, που με τη σειρά του δημιουργεί την αντίληψη της σωματικής εικόνας του ατόμου. Η ανάπτυξη και σύνθεση του εγώ βασίζεται κυρίως στις ψυχικές αναπαραστάσεις των αισθήσεων του «καλού» και του «κακού» με την έννοια της ικανοποίησης-ευχαρίστησης και της δυσαρέσκειας-απογοήτευσης ή στέρησης. Οι αναπαραστάσεις αυτές, όμως, επηρεάζονται από τη σχέση του παιδιού με τη μητέρα (και λιγότερο με τον πατέρα). Έτσι, η αρμονική ικανοποίηση των αναγκών του παιδιού (ισορροπία μεταξύ ικανοποίησης και αναγκαίας στέρησης ή μη ικανοποίησης) βοηθά την ανάπτυξη ισορροπημένων αναπαραστάσεων «καλού» και «κακού», οι οποίες με τη σειρά τους επιτρέπουν συγκροτημένη σύνθεση του εγώ του ατόμου, αλλά και ισορροπημένη αντίληψη της μητέρας και σε επέκταση του εξωτερικού περιβάλλοντος ως ταυτόχρονα «καλού» και «κακού». Ταυτόχρονα βοηθούν σε εκμάθηση αντοχής στη στέρηση. Διαταραχές στη διαντίδρασή μητέρας-παιδιού οδηγούν σε μη ισορροπημένη σύνθεση των αναπαραστάσεων, μη συγκροτημένη σύνθεση του εαυτού, διαταραγμένες σχέσεις με το περιβάλλον και ευαλωτότητα στη στέρηση.

[νελλίτσα]

Σε ευχαριστώ που συμβάλεις τόσο γόνιμα στη συζήτηση.

οποιαδήποτε θεωρία της επιστήμης της ψυχολογίας δέχεται δυνητικά ελεύθερη ερμηνεία εφόσον δεν μπορεί να "αποδειχτεί" με τρόπο αδιαμφισβήτητο όπως πχ συμβαίνει στις φυσικές επιστήμες. ακόμα και να είχαν γίνει πειράματα με θηλάζοντα βρέφη ανθρώπων για την επιβεβαίωση ή μη των ερωτημάτων που έθεσα, θα ήταν περιορισμένα από το ίδιο το δείγμα, το κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο και φυσικά τις πεποιθήσεις και απόψης του/της ερευνητή/ριας. απλώς ήθελα να τα παρουσιάσω ως απάντηση στην κριτική που δέχεται όποια μάνα επιλέγει να κάνει κάτι που δεν είναι η συνήθης πρακτική στην κοινωνία μας...

[aglaia]

Σε ευχαριστώ που συμβάλεις τόσο γόνιμα στη συζήτηση.

οποιαδήποτε θεωρία της επιστήμης της ψυχολογίας δέχεται δυνητικά ελεύθερη ερμηνεία εφόσον δεν μπορεί να "αποδειχτεί" με τρόπο αδιαμφισβήτητο όπως πχ συμβαίνει στις φυσικές επιστήμες. ακόμα και να είχαν γίνει πειράματα με θηλάζοντα βρέφη ανθρώπων για την επιβεβαίωση ή μη των ερωτημάτων που έθεσα, θα ήταν περιορισμένα από το ίδιο το δείγμα, το κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο και φυσικά τις πεποιθήσεις και απόψης του/της ερευνητή/ριας. απλώς ήθελα να τα παρουσιάσω ως απάντηση στην κριτική που δέχεται όποια μάνα επιλέγει να κάνει κάτι που δεν είναι η συνήθης πρακτική στην κοινωνία μας...

 

νελλίτσα, πολύ ενδιαφέροντα όσα παρέθεσες.

 

Να σημειώσω ότι ακομη και αν δεν μπορεί μια θεωρία στη ψυχολογία να αποδειχθεί όπως στις φυσικές επιστήμες, είναι καλό να διαχωρίζονται οι θεωρίες που απλώς διατυπώθηκαν από τις θεωρίες οι οποίες θεμελιώθηκαν με συστηματική έρευνα όπως πχ η attachment theory του Bowlby

 

Ο Έρικσον στο βιβλίο του "Η παιδική ηλικία και η κοινωνία" αναφέρει αρκετές παρατητήσεις που έγιναν σε φυλές ινδιάνων και είναι αξιοσημείωτες οι διαφορές που βρίσκει στο θηλασμό μεταξύ των φυλών αλλά και η ερμηνεία που προσπαθεί να δώσει για τις διαφορές αυτές. Γενικά το βιβλίο του δίνει την αίσθηση ότι έγινε προσπάθεια να συλλεχθούν πλήθος παρατηρήσεων και ο συγγραφέας προσπαθεί να τις ερμηνεύσει με βάση τις θεωρίες που γνωρίζει και την κλινική του εμπειρία. Κάνει και μια ενδιαφέρουσα σύγκριση μεταξύ των κοινωνιών των ινδιάνων και των Ευρωπαίων αποίκω και πώς αυτές εκφράζονται στη διαπαιδαγώγηση του παιδιού.

Με την ενασχόλησή του με κοινωνικές ομάδες που έχουν πολύ διαφορετικό κοινωνικοοικονομικό και πολιτισμικό υπόβαρθο, είναι φανερό ότι έχει ξεφύγει από τα στενά πλαίσια στα οποία κινούνται οι ευρωπαίοι συνάδελφοί του όπως πχ η Ντολτό.

Βέβαια δεν έχει κάνει συστηματική παρατήρηση και πείραμα όπως πχ ο Bowlby και οι συνεχιστές του καί ίσως αυτό να μην είναι δυνατό για τα θέματα με τα οποία καταπιάνεται.

 

Φαίνεται επίσης ότι προσπάθησε να είναι αντικειμενικός, σε αντίθεση με τη Μέλανι Κλάιν που τα τραγικά προσωπικά της βιώματα περιορίζουν τόσο πολύ την αντίληψη της πραγματικότητας, ώστε να νομίζει ότι όλοι ζουν μια παρόμοια πραγματικότητα, τόσο τραγική όσο και η δική της.

Βλέπει φοβερή επιθετικότητα στο βρέφος και θεωρεί ότι όλες οι μητέρες το βιώνουν αυτό!

Αν διαβάσεις τη βιογραφίας της θα καταλάβεις πόση επιθετικότητα και άρνηση δέχθηκε η ίδια από έμβρυο ακόμη και πώς αυτό καθόρισε με τραγικό τρόπο τη ζωή της και το έργο της.

[ΚΡΙΣΤΙΝΑ]

.....................